Mewa trójpalczasta (Rissa tridactyla) to gatunek ptaka morskiego. Należy do rodziny mewowatych (Laridae). Po raz pierwszy została opisana przez Karola Linneusza w przełomowym, dziesiątym wydaniu Systema Naturae z 1758 roku pod nazwą Larus tridactylus.
Angielska nazwa ptaka pochodzi od charakterystycznego, przenikliwego głosu wydawanego przez ptaka. Przypomina okrzyk „kittee-wa-aaake, kitte-wa-aaake”.
Taksonomia
Mewa trójpalczasta została formalnie opisana w 1758 roku przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza w dziesiątym wydaniu jego Systema Naturae. Zaliczył ją do rodzaju Larus, obejmującego mewy. Nadał jej nazwę binominalną Larus tridactylus. Jako miejsce typowe wskazał Europę Północną. Później obszar ten zawężono do Wielkiej Brytanii. Obecnie mewa trójpalczasta, wraz z mewą czerwonodziobą, jest klasyfikowana w rodzaju Rissa, wprowadzonym w 1826 roku przez angielskiego przyrodnika Jamesa Stephensa.
Nazwa rodzajowa pochodzi od islandzkiego słowa „rita”, oznaczającego mewę czarnodziobą. Epitet gatunkowy tridactyla wywodzi się z języka starogreckiego i oznacza „trójpalczasta”. Angielska nazwa „kittiwake” nawiązuje do charakterystycznego, przenikliwego głosu ptaka, brzmiącego jak „kittee-wa-aaake, kitte-wa-aaake”.
Podgatunki
Wyróżnia się dwa podgatunki mewy trójpalczastej, różniące się głównie budową tylnego palca i zasięgiem lęgowym:
- R. t. tridactyla (Linnaeus, 1758) zasiedla północny Ocean Atlantycki. Spotkać ją można od arktycznych po umiarkowane wybrzeża. Występuje m.in. na Grenlandii, Islandii, w zachodniej i północno-zachodniej Europie, na Svalbardzie, północnych Wyspach Syberyjskich, w kanadyjskiej Arktyce (północno-wschodnia Kanada), w rejonie Zatoki Świętego Wawrzyńca i Nowej Fundlandii (południowo-wschodnia Kanada). Ma zredukowany tylny palce.
- R. t. pollicaris Ridgway, 1884 występuje nad północnym Oceanie Spokojnym. Spotkać ją można od arktycznych po umiarkowane północne wybrzeża. Zasiedla tereny od północno-wschodnich Wysp Syberyjskich, przez Sachalin, Półwysep Kamczacki, Wyspy Kurylskie i Komandorskie (wschodnia Rosja), po Wyspy Aleuckie, wyspy Morza Beringa oraz zachodnie i południowo-zachodnie wybrzeża Alaski. U tego podgatunku występuje tylny palec.
Poza różnicą w obecności tylnego palca, oba podgatunki są niemal identyczne. R. tridactyla pollicaris jest zazwyczaj nieco większy od R. tridactyla tridactyla.
Zasięg występowania mewy trójpalczastej
Mewa trójpalczasta jest ptakiem nadbrzeżnym. Można ją spotkać wzdłuż północnych wybrzeży Atlantyku – od Kanady po Grenlandię – a także po stronie Pacyfiku, od Alaski aż po wybrzeże Syberii. Zasięg zimowy sięga dalej na południe. Obejmuje wschodnią Kanadę od Zatoki Świętego Wawrzyńca po południowe wybrzeże New Jersey, a także rejony Chin, Morze Sargassowe i wody u wybrzeży zachodniej Afryki.
Spośród wszystkich mew, mewy trójpalczaste należą do najbardziej pelagicznych gatunków, być może z wyjątkiem mewy obrożnej. Przez większą część roku przebywają wyłącznie na otwartym morzu. Na wybrzeżu pojawiają się niemal wyłącznie w okresie lęgowym, gdy zakładają gniazda na stromych klifach morskich. Zdarzają się pojedyncze osobniki zalatujące bardzo daleko w głąb lądu, nawet do Azji Środkowej oddalonej o ponad tysiąc kilometrów od najbliższego wybrzeża. Przykładem jest mewa trójpalczasta zaobserwowana nad jeziorem Borith w wysokich górach Karakorum w północnym Pakistanie, ponad 1 400 km od Oceanu Indyjskiego i ponad 5 000 km drogą lądową od najbliższych kolonii lęgowych.
Upierzenie dorosłych osobników
Dorosła mewa trójpalczasta osiąga długość ciała 37–41 cm i rozpiętość skrzydeł 91–105 cm. Masa ciała waha się od 305 do 525 g. Ptaki mają białą głowę i tułów oraz szary grzbiet. Skrzydła są w odcieniu szarości z wyraźnie czarnymi końcówkami. U niektórych osobników obserwuje się różowe, szaroróżowe lub czerwonawe zabarwienie nóg.
Wnętrze jamy ustnej ma intensywnie czerwoną barwę pochodzącą od karotenoidów i witaminy A pozyskiwanych przez z diety. Badania wykazały, że zabarwienie części nagich ciała wiąże się z sukcesem rozrodczym samców. Może to tłumaczyć obserwowane u par zachowania powitalne, polegające na otwieraniu dziobów i prezentowaniu jaskrawej czerwieni wnętrza jamy ustnej podczas wokalizacji. Zgodnie z nazwą łacińską, gatunek posiada jedynie trzy palce. Tylny palec jest bardzo zredukowany lub całkowicie nieobecny.
Zimą u mewy trójpalczastej pojawia się ciemna, szarawa plama za okiem oraz szary „kołnierz” na tylnej części szyi. Dziób przybiera wówczas oliwkowoszare zabarwienie.
Upierzenie młodocianych osobników
U ptaków, które dopiero co opuściły gniazda, upierzenie wyraźnie różni się od dorosłego. Młode mewy mają charakterystyczny czarny wzór w kształcie litery „W” biegnący przez całą długość skrzydeł oraz bielsze lotki drugorzędowe i pierwszorzędowe za czarnym wzorem. Występuje u nich także czarny kołnierz na tylnej części szyi i czarny, końcowy pas na ogonie. Dziób również jest całkowicie czarny. Jest to tzw. szata młodociana pierwszoroczna, utrzymująca się przez pierwszy rok życia.
Pełne, dorosłe upierzenie mewy trójpalczaste uzyskują dopiero w czwartym roku życia. Zmiana upierzenia następuje stopniowo. Ptaki w drugim roku życia wyglądają podobnie do osobników pierwszorocznych, ale ich dziób przestaje być całkowicie czarny i nabiera zielonkawego odcienia. Czarne znaki na pokrywach skrzydłowych i ogonie są nadal widoczne. Dopiero w trzecim roku życia dochodzi do pierzenia, podczas którego czarne znaczenia na pokrywach skrzydłowych zanikają. Szara plama na głowie może jednak jeszcze pozostać. U osobników trzyletnich pojawia się niewielka, jaskrawożółta lub pomarańczowa plama u nasady w większości zielonkawego jeszcze dzioba. Ostatecznie, dopiero w czwartym roku życia dziób całkowicie żółknie, a ptak uzyskuje pełne, dorosłe upierzenie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mewa śmieszka – śmieszka
- Mewa siodłata
- Czy kukurydza to zboże, czy warzywo, a może owoc?
- Planeta K2-18 b – czy naukowcy znaleźli tam ślady życia?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Black-legged_kittiwake [dostęp: 03.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Yathin S Krishnappa. CC BY-SA 3.0.
