Mewa śmieszka, śmieszka (Chroicocephalus ridibundus) to niewielki gatunek mewy. Gniazduje na rozległych obszarach Palearktyki w Europie i Azji. Lokalnie spotkać ją można na wschodnim wybrzeżu Kanady. Większość populacji podejmuje wędrówki. Zimuje dalej na południe. Sporo osobników pozostaje jednak w łagodniejszym klimacie północno-zachodniej Europy.
Nazwa rodzajowa Chroicocephalus pochodzi z języka starogreckiego. Łączy słowa khroizo, które oznacza „barwić” oraz kephale – „głowa”. Epitet gatunkowy ridibundus wywodzi się z łaciny i oznacza „śmiejący się”.
Taksonomia
Śmieszka została formalnie opisana w 1766 roku przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza w dwunastym wydaniu jego dzieła Systema Naturae. Umieścił ją w rodzaju Larus, razem z innymi mewami. Nadał jej nazwę binominalną Larus ridibundus. Jako miejsce występowania wskazał Mari Europaeo, czyli europejskie morza.
Badania genetyczne opublikowane na początku XXI wieku wykazały, że rodzaj Larus jest parafiletyczny względem innych rodzajów mew. Doprowadziło to do istotnych zmian w taksonomii tych ptaków. Wiele gatunków zostało przeniesionych z rodzaju Larus do innych, odrębnych grup. Mewa śmieszka znalazła się w reaktywowanym rodzaju Chroicocephalus, który obejmuje dziesięć gatunków. Rodzaj ten został pierwotnie wprowadzony w 1836 roku przez Thomasa Eytona.
Nazwa Chroicocephalus wywodzi się z greckiego χρωικος (khrōikos) oznaczającego „barwny” oraz -κεφαλος (-kephalos) znaczącego „-głowy”. Epitet gatunkowy ridibundus pochodzi z łaciny. Oznacza „śmiejący się”.
Podgatunki
Niektórzy badacze uznają śmieszkę za gatunek monotypowy, niewyróżniający podgatunków. Inni jednak wyróżniają dwa podgatunki: C. r. ridibundus występujący na zachodzie i w centrum zasięgu oraz C. r. sibiricus zamieszkujący daleką wschodnią Syberię, zimujący w Japonii i wschodnich Chinach. Ten drugi jest nieco większy i ma względnie dłuższe skrzydła. Różnice mają najprawdopodobniej charakter klinowy, a formy pośrednie występują w centralnej Syberii.
Opis mewy śmieszki
Śmieszka mierzy od 34 do 39 cm długości. Rozpiętość skrzydeł wynosi od 100 do 110 cm. Masa ciała waha się od 166 do 400 g. Samce (186–400 g) są średnio cięższe od samic (166–350 g), choć zakresy wagowe obu płci mocno się nakładają.
W locie znakiem rozpoznawczym śmieszki jest biała, przednia krawędź zewnętrznych lotek pierwszorzędowych, szczególnie w połączeniu z ciemnym spodem wewnętrznych lotek. Odróżnia ją to od blisko spokrewnionej mewy kanadyjskiej, u której spód tych piór jest biały. Dorosła śmieszka w szacie godowej ma czekoladowobrązową głowę (z daleka wydaje się niemal czarna), białą szyję, spód ciała i ogon, jasnoszare skrzydła i grzbiet, czarne końcówki lotek oraz czerwony dziób i nogi. W okresie spoczynkowym traci kaptur, pozostawiając jedynie dwie ciemne plamki nad i za okiem. Szata letnia pojawia się od marca do lipca, a zimowa trwa od końca lipca do marca lub kwietnia. Śmieszki osiągają dojrzałość płciową po dwóch latach.
Młode ptaki, w ciągu pierwszego miesiąca lub dwóch po opuszczeniu gniazda, mają cętkowany wzór brązowych plam na większości ciała i czarną przepaskę na ogonie. Pod koniec lata pierzą się w szatę pierwszozimową, z szarym grzbietem. Zachowują jednak brązowy pasek na nadgarstku skrzydła, czarniawe lotki drugorzędowe i czarną przepaskę na ogonie. W pierwszym lecie (jako roczne ptaki) rozwijają częściowy brązowy kaptur, którego rozpiętość jest bardzo zmienna – od prawie zupełnego braku brązu na głowie aż po kaptur przypominający dorosłe osobniki. Druga szata zimowa jest podobna do szaty dorosłych. U niektórych ptaków mogą się utrzymywać pojedyncze brązowe plamki na skrzydłach i końcówce ogona. Nie występują różnice w ubarwieniu między samcami a samicami.
Śmieszka gniazduje kolonijnie w rozległych trzcinowiskach, na bagnach lub na wyspach jezior. Gniazda budują na ziemi. Kolonie mogą liczyć od kilku par (a czasem nawet jednej) do kilku tysięcy par, wyjątkowo przekraczając 10 tysięcy par. Jak większość mew, śmieszki są bardzo towarzyskie zimą, zarówno podczas żerowania, jak i w miejscach nocnego spoczynku. Nie są gatunkiem pelagicznym. Rzadko spotyka się je na otwartym morzu, daleko od wybrzeży.
Śmieszki należą do gatunków długowiecznych. W naturze odnotowano maksymalny wiek co najmniej 32,9 roku.
Zasięg występowania
Śmieszki gniazdują w całym regionie palearktycznym, obejmując zasięgiem znaczną część Europy i północnej Azji. Spotkać je można od Islandii i Irlandii na zachodzie, aż po Japonię i wschodnie Chiny na wschodzie. To gatunek liczny, którego światową populację szacuje się na 2–3 miliony par lęgowych. Najwięcej śmieszek występuje w Europie. Największe koncentracje odnotowano w Wielkiej Brytanii (do 300 tysięcy par) oraz w Polsce (250 tysięcy par). Zasięg śmieszki stopniowo rozszerza się ku zachodowi. Islandię ptak zasiedlił po raz pierwszy w 1911 roku, Grenlandię w 1969, a Nową Fundlandię w Kanadzie w 1977 roku. Pod koniec XX wieku w północno-wschodniej Kanadzie gniazdowało około 20 par.
Ptaki migrują na południe i zachód. Opuszczają rejony, w których zimą panują silne mrozy. Zasięg zimowania sięga Afryki Północnej i południowej Azji. Niewielkie liczebnie grupy docierają nawet na południe od równika. Obszary o łagodniejszych zimach, położone w granicach lęgowych – jak Wielka Brytania – przyjmują ogromne liczby migrujących śmieszek z chłodniejszych rejonów, m.in. ze Skandynawii, Polski, krajów bałtyckich czy Rosji. Zimowa populacja w Wielkiej Brytanii szacowana jest na około 3 miliony osobników. Zimą nieliczne osobniki pojawiają się także w północno-wschodniej części Ameryki Północnej, sięgając nawet Wirginii, często w stadach razem z podobnie wyglądającą mewą kanadyjską.
Błądzenie poza zasięgiem
Południowo od swojego regularnego zasięgu wschodnioamerykańskiego, śmieszka notowana jest jako bardzo rzadki gość aż po wybrzeże Karoliny, a także na niektórych wyspach karaibskich oraz w Meksyku. Istnieje kilka stwierdzeń śmieszek w Australii. Pierwszy raz odnotowano ją 19 października 1991 roku w Broome w Zachodniej Australii. Kolejne obserwacje miały miejsce w Darwin, w Terytorium Północnym, w latach 1998, 2005 i 2006. Gatunek sporadycznie pojawia się także w Afryce. Dociera na południe aż w okolice Pretorii w Republice Południowej Afryki.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mewa siodłata
- Mewa romańska
- Mastif tybetański – największy pies świata
- RUBIES-UDS-QG-z7, czyli galaktyka która umarła za wcześnie
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Black-headed_gull [dostęp: 03.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Hans Hillewaert. CC BY-SA 3.0.
