Kur bankiwa, bankiwa (Gallus gallus) to gatunek tropikalnego, głównie naziemnego ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae). Występuje na obszarach Azji Południowo-Wschodniej oraz częściowo w Azji Południowej. To właśnie od niego pochodzi większość dzisiejszych ras udomowionych kur (Gallus gallus domesticus). W procesie udomowienia brały również udział inne blisko spokrewnione gatunki: kur siwy (G. sonneratii), kur cejloński (G. lafayettii) i kur zielony (G. varius).
Dzięki analizom genomu całkowitego wiadomo, że kura domowa została udomowiona około 8 tysięcy lat temu. Proces ten przebiegał wieloetapowo i obejmował różne linie matczyne. Od tego czasu kury rozpowszechniły się na całym świecie. Dziś hoduje się je na masową skalę – dla mięsa, jaj, ozdobnego upierzenia i jako ptaki towarzyszące. Poza naturalnym zasięgiem występowania, dzikie formy Gallus gallus trafiają czasem do ogrodów zoologicznych, parków i ogrodów botanicznych.
Taksonomia
Kur bankiwa został po raz pierwszy opisany naukowo w 1758 roku przez szwedzkiego przyrodnika Carla Linneusza w dziesiątej edycji Systema Naturae pod nazwą Phasianus gallus. Linneusz jako miejsce typowe wskazał „Indie Wschodnie”. Później ograniczono je do wyspy Pulo Condor (dziś Côn Đảo) u wybrzeży Wietnamu. Obecnie banikwa należy do rodzaju Gallus, utworzonego w 1760 roku przez Mathurina Jacquesa Brissona. Nazwa gallus pochodzi z łaciny. Oznacza koguta zagrodowego.
Wyróżnia się pięć podgatunków kura bankiwa:
- G. g. murghi (Robinson & Kloss, 1920) – występuje w północnych Indiach, Nepalu, Bhutanie i Bangladeszu,
- G. g. spadiceus (Bonnaterre, 1792) – spotykany od północno-wschodnich Indii po południowe Chiny, Półwysep Malajski i północną Sumatrę,
- G. g. jabouillei (Delacour & Kinnear, 1928) – zasiedlający południowe Chiny, północny Wietnam i północny Laos,
- G. g. gallus (Linnaeus, 1758) – występujący w południowej Birmie i Indochinach,
- G. g. bankiva (Temminck, 1813) – zamieszkujący wyspy Jawa i Bali.
Opis kura bankiwa
Nominalny podgatunek kura bankiwa charakteryzuje się bogatą paletą barw – od pomarańczowego, czerwonego i złotego, przez brązowy, szary i oliwkowy, aż po biały i metalicznie zielony. Ogon samca może osiągać długość do 28 centymetrów, a całe ciało nawet 70 centymetrów. Ptak posiada 14 sterówek. Latem, zazwyczaj w czerwcu, przechodzi pierzenie, które zmienia jego wygląd na mniej jaskrawy. U samców w tym okresie pojawia się czarne pióro na grzbiecie i rozproszone czerwono-pomarańczowe plamy. U samic zmiana jest subtelniejsza i trudna do zauważenia.
W porównaniu do znacznie bardziej znanej kury domowej dzika forma ma mniejszą masę ciała. Samice ważą około 1 kg, a samce 1,5 kg. Dzikie osobniki są również wyraźnie bardziej płochliwe.
Różnice między płciami są łatwo dostrzegalne. Samce są większe i ozdobione długimi, błyszczącymi piórami ogona, które w świetle mienią się na niebiesko, fioletowo i zielono. Z szyi i grzbietu spływają złociste, smukłe pióra. Samice natomiast są skromniej ubarwione. Ich szaro-brązowe, maskujące upierzenie pozwala im ukrywać się podczas wysiadywania jaj i opieki nad pisklętami, którą sprawują samodzielnie. Posiadają również znacznie mniejszy grzebień i dzwonki niż samce.
W okresie godowym samce ogłaszają swoją obecność donośnym pianiem. W obrębie jednej grupy tylko osobniki dominujące mają prawo do piania. Odgłos kura bankiwa różni się od głosu kur domowych. Jest krótszy i kończy się nagłym urwaniem. Służy zarówno do przyciągania samic, jak i odstraszania rywali. W razie konfliktu samce używają ostrogi znajdującej się na nodze, tuż nad stopą. Ptaki posługują się złożonym systemem głosowym. Mają osobne sygnały alarmowe dla zagrożeń z powietrza i z ziemi, na które inne osobniki reagują błyskawicznie.
Zasięg występowania
Naturalny zasięg występowania kura bankiwa obejmuje rozległy obszar Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Spotkać go można od Pakistanu, Indii, Nepalu i Bangladeszu na zachodzie, przez południowe Chiny i Indochiny, aż po Malezję, Singapur, Filipiny i Indonezję.
Kury bankiwy preferują środowiska z zaburzoną strukturą roślinności – zarówno naturalnie, jak i sztucznie przekształcone. Cenią sobie gęste zarośla i obrzeża lasów, gdzie łatwiej o pożywienie i schronienie, szczególnie dla gniazdujących samic. Występują zarówno na terenach wylesionych, jak i w regenerujących się lasach wtórnych, często w pobliżu ludzkich osiedli lub miejsc użytkowanych tradycyjnie, np. pod uprawy metodą żarową. Przyciągają je również wypalane obszary, gdzie szybciej rosną bambusy. Ich nasiona stanowią cenne źródło pokarmu.
W zależności od regionu obecność bankiwa bywa zróżnicowana. W niektórych miejscach nie występują w lasach gospodarczych czy plantacjach kauczukowca, ale w innych można je spotkać wśród krzewów herbacianych czy na plantacjach olejowca gwinejskiego. W stanie Selangor w Malezji gęste liście palm zapewniają schronienie, owoce dostarczają pożywienia, a otaczające je drzewa przyciągają owady i larwy. Palmy służą również jako miejsca noclegowe. Samice z pisklętami wybierają niższe gałęzie (około 4 metrów), a dorosłe osobniki wspinają się nawet na 12 metrów.
Ptaki piją wodę powierzchniową, ale nie są od niej zależne. W Indiach Środkowo-Północnych odwiedzają oczka wodne w porze suchej. Wiele populacji żyje w miejscach oddalonych od stałych źródeł wody. Gęstość ich występowania może być tam niższa.
Kur bankiwa – ekologia i zachowanie
Kury bankiwa regularnie zażywają kąpieli w kurzu, by utrzymać odpowiednią równowagę olejów w upierzeniu. Pył pochłania nadmiar sebum, który następnie odpada wraz z kurzem, chroniąc pióra przed przetłuszczeniem.
Samce bronią swojego terytorium przed innymi dominującymi kogutami. Granice obszarów można określić na podstawie odległości między noclegowiskami. Badacz William Beebe zauważył, że są to terytoria raczej niewielkie – zwłaszcza w porównaniu z niektórymi bażantami. Podobne wnioski przedstawili Harold i Ella Collias. Odnotowali oni, że miejsca noclegowe sąsiadujących kogutów mogą być oddalone zaledwie o 100 metrów.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Kudu wielkie
- Lemur katta
- Jakie są największe krokodyle na świecie?
- Czy złoża ropy powstały w rezultacie potopu?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Red_junglefowl [dostęp: 21.06.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Subramanya C K. CC BY-SA 3.0.
