Kardynał szkarłatny (Cardinalis cardinalis) to charakterystyczny ptak z rodzaju Cardinalis. Jego naturalny zasięg obejmuje południowo-wschodnią Kanadę oraz wschodnią część Stanów Zjednoczonych. Występuje od Maine po Minnesotę, Teksas, Nowy Meksyk, południową Arizonę i Kalifornię, a także Meksyk, Belize i Gwatemalę. Został również introdukowany na Bermudach i na wszystkich głównych wyspach Hawajów. Zadomowił się tam po 1929 roku. Spotkać go można w lasach, ogrodach, zaroślach i na terenach podmokłych. To także ptak-symbol aż siedmiu amerykańskich stanów: Illinois, Indiany, Kentucky, Karoliny Północnej, Ohio, Wirginii i Wirginii Zachodniej.
Kardynał szkarłatny to średniej wielkości ptak śpiewający z charakterystycznym czubem na głowie. Osiąga długość ciała od 21 do 23 cm. Gatunek wykazuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samce wyróżniają się intensywnie czerwonym ubarwieniem oraz czarną maską wokół dzioba. Samice natomiast mają oliwkowo-czerwonawe pióra i szarą maskę. Młode kardynały początkowo nie posiadają charakterystycznego pomarańczowo-czerwonego dzioba. Jest on ciemny. Kolor zmienia dopiero jesienią, wraz z osiągnięciem dorosłego upierzenia.
Choć dieta kardynała szlachetnego opiera się głównie na nasionach, ptaki te zjadają również owady i owoce. Samce wykazują silne zachowania terytorialne, które manifestują śpiewem. W okresie godowym samiec karmi samicę „dziobek w dziobek”, przekazując jej nasiona. Lęgi są liczne. W ciągu roku samica może znieść od dwóch do czterech lęgów po trzy–cztery jaja każdy. Dawniej kardynały cieszyły się dużą popularnością jako ptaki domowe. Ich sprzedaż została jednak zakazana w Stanach Zjednoczonych na mocy ustawy o ochronie ptaków wędrownych z 1918 roku.
Taksonomia
Kardynał szlachetny został po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku w dziesiątym wydaniu Systema Naturae. Początkowo zaliczono go do rodzaju Loxia, który dziś obejmuje jedynie krzyżodzioby. W 1838 roku przesunięto go do kategorii Cardinalis virginianus. W 1918 roku pojawiały się publikacje, w których używano nazwy Richmondena cardinalis w odniesieniu do tego ptaka. Ostateczną, obowiązującą do dziś nazwę naukową Cardinalis cardinalis nadano gatunkowi w 1983 roku. Jednocześnie wprowadzono angielską nazwę zwyczajową „northern cardinal” – „kardynał północny” – by odróżnić go od innych ptaków określanych mianem kardynałów.
Nazwa „kardynał” nawiązuje do czerwonych szat i piuski noszonej przez kardynałów Kościoła katolickiego. Przymiotnik „północny” odnosi się natomiast do geograficznego zasięgu występowania gatunku. To najbardziej na północ wysunięty przedstawiciel ptaków z tej grupy.
Zasięg występowania kardynała szlachetnego
Kardynał szlachetny występuje powszechnie na wschodzie Stanów Zjednoczonych. Spotkać go tam można od południowej części Maine, przez Minnesotę, aż po pogranicze Teksasu i Meksyku. W Kanadzie zasiedla południowe rejony Ontario, Quebecu, Nowego Brunszwiku i Nowej Szkocji, sięgając aż po wyspę Cape Breton. Jego zasięg rozciąga się również na południe – przez Meksyk aż po przesmyk Tehuantepec, a także na północną Gwatemalę i Belize. Odizolowana populacja występuje także po stronie pacyficznej Meksyku – od stanu Jalisco po Oaxaca. Grupa ta nie jest jednak uwzględniana na większości map zasięgu. Gatunek został introdukowany na Bermudach już w XVIII wieku, a także na Hawajach. Kardynały szlachetne preferują tereny leśne, zarośla, ogrody oraz obszary podmokłe.
Jeszcze w 1929 roku William Forbush uznawał kardynała za gatunek rzadki. Jednak już w połowie XX wieku, według doniesień Ludlowa Griscoma, ptak zaczął sukcesywnie przesuwać swój zasięg na północ. Dowodem były regularne obserwacje przy karmnikach. Dane zebrane przez Audubon Society wskazują, że populacja kardynała w Massachusetts gwałtownie wzrosła po 1960 roku. Obecnie najliczniej występuje tam we wschodniej części stanu, szczególnie w środowiskach, gdzie gęsta roślinność przeplata się z otwartymi przestrzeniami – na obrzeżach lasów, w zarośniętych polach, wilgotnych zadrzewieniach, parkach i terenach podmiejskich. Ptaki te zwykle omijają rozległe kompleksy leśne.
Opis
Dorosłe osobniki kardynała szlachetnego to średniej wielkości ptaki śpiewające. Osiągają długość ciała od 21 do 23,5 cm oraz rozpiętość skrzydeł od 25 do 31 cm. Masa ciała waha się od 33,6 do 65 gramów, przy średniej około 44,8 g. Samce są zazwyczaj nieco większe od samic.
Upierzenie dorosłych ptaków
Samce kardynała szlachetnego wyróżniają się intensywnym, karmazynowym ubarwieniem z charakterystyczną czarną maską wokół oczu, sięgającą aż po górną część piersi. Grzbiet i skrzydła mają nieco ciemniejszy, przygaszony odcień czerwieni. Samice mają stonowane, płowe upierzenie z szaro-brązową dominantą, lekko zaróżowionym czubkiem, skrzydłami i ogonem. Maska na ich twarzy, choć obecna, jest mniej wyraźna. Przybiera odcień szarości lub czerni.
Obie płcie posiadają charakterystyczny, wyraźnie zaznaczony czubek oraz silny, stożkowaty dziób w koralowym kolorze. Młode osobniki – niezależnie od płci – przypominają wyglądem dorosłą samicę, dopóki jesienią nie przejdą pierzenia i nie wykształcą dorosłego upierzenia. Mają brunatny grzbiet i czerwonobrązowy spód ciała. Ich czubek, czoło, skrzydła i ogon są ceglastoczerwone. Tęczówki u dorosłych są brązowe. Nogi i stopy przybierają ciemnoróżowo-brązowy odcień.
Czerwona barwa upierzenia samców pochodzi z karotenoidów zawartych w diecie. Ptaki te są zdolne do przekształcania spożytych pigmentów w intensywne kolory. Nawet żółte karotenoidy mogą zostać przekształcone w czerwony barwnik. Brak odpowiedniego enzymu skutkuje pojawieniem się tzw. żółtych morf. Osobników o żółtym upierzeniu i dziobie, choć z zachowaną czarną maską na twarzy.
Adaptacje do zimy
W warunkach zimowych kardynały puszą swoje pióra puchowe, by zatrzymać ciepło. Te delikatne piórka znajdują się u podstawy piór lotnych. Ponieważ nogi i stopy nie są pokryte piórami, są szczególnie narażone na utratę ciepła. W niskich temperaturach ptaki generują dodatkowe ciepło poprzez drżenie i napinanie mięśni, szczególnie piersiowych. W razie potrzeby potrafią również obniżyć temperaturę ciała o 3 do 6 stopni Celsjusza. Zwiększa to ich szanse na przetrwanie mroźnych nocy.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Karaś chiński
- Karakurt – karakurt trzynastokropki – malmignat
- Czy sójka odlatuje na zimę z Polski? Poznaj odpowiedź!
- Pierwsze cywilizacje świata – model biblijny
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Northern_cardinal [dostęp: 06.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Rhododendrites. CC BY-SA 4.0.
