Gołąb pocztowy to odmiana gołębia skalnego. Jeden z niewielu gatunków, które są w stanie powracać do swoich gołębników nawet z odległości 2000 kilometrów. Ptaki te do przesyłania wiadomości wykorzystywano już w starożytnym Egipcie i Persji. Dla Greków były posłańcami przekazującymi informacje o zwycięzcach igrzysk olimpijskich. W średniowieczu służyły muzułmanom. Używali ich do wzywania pomocy – w trakcie wojny z Królestwem Jerozolimskim. Podczas II wojny światowej gołębie były cichym sojusznikiem wojsk alianckich. Na ziemiach polskich ich populację zdziesiątkowali Niemcy w 1940 roku, konfiskując wszystkie ptaki.
Dziś gołąb pocztowy nie nosi już meldunków, ale ściga się w imprezach sportowych. Organizowane przez Polski Związek Hodowców Gołębi Pocztowych zawody potrafią zgromadzić tysiące ptaków. Polegają one na jednoczesnym wypuszczaniu kilkuset osobników, których celem jest jak najszybszy powrót do gołębników. Średnia prędkość przelotu na dystansie 800 km sięga 80 km/h, a na krótszych trasach dochodzi nawet do 94,5 km/h. To nie tylko pokaz siły i orientacji, ale także efekt wielopokoleniowej selekcji i troskliwej hodowli.
Gołębie pocztowe są zróżnicowane pod względem upierzenia i koloru oczu. Barwy podstawowe to: biały, niebieski, czerwony i czarny, ale także pstry oraz szpakowaty. Ich tęczówki mogą mieć barwę perłową, pomarańczową, czarną czy różową – zależnie od odmiany. Ptaki ważą od 300 do 400 gramów. Ich średnia długość życia to 10–12 lat. Zdarzają się okazy dożywające nawet dwóch dekad.
Hodowla to nie tylko pasja, ale i ciężka praca. Lęgi rozpoczynają się zwykle w lutym, choć coraz częściej również zimą. Samica składa dwa jaja. Po 18 dniach wykluwają się młode. Przez pierwsze dni życia karmione są papką. Po miesiącu opuszczają gniazdo. Dojrzałość płciową osiągają po około ośmiu miesiącach. Sezon lęgowy, podobnie jak dieta, jest skrupulatnie kontrolowany przez hodowców.
Jesienią, gdy rozpoczyna się pierzenie, gołębie stają się łatwym celem dla drapieżników – jastrzębi, sokołów, a także ssaków, takich jak kuny czy tchórze.
Gołąb pocztowy nie jest jedynym udomowionym ptakiem – to jedna z setek ras wywodzących się od wspólnego przodka, jakim jest gołąb skalny (Columba livia). To właśnie ten dziki ptak, niegdyś zamieszkujący nadmorskie klify, dał początek niezwykle różnorodnemu światu gołębi hodowlanych. W ich skład wchodzą m.in. garłacze, pawiki, wywrotki i wiele innych odmian.
Współczesne rasy gołębi klasyfikowane są ze względu na ich przeznaczenie. Wyróżnia się trzy główne grupy: gołębie sportowe, wystawowe oraz rzeźne. Najliczniejszą z nich stanowią gołębie wystawowe. Rywalizują one na pokazach i konkursach. Ocenie podlegają m.in. proporcje ciała, jakość upierzenia, barwa oczu, zdrowie i ogólna kondycja.
Podstawą diety są zboża, takie jak pszenica, jęczmień, owies i kukurydza. Dostarczają one ptakom energii niezbędnej do lotów na długich dystansach. Gołębie chętnie sięgają także po inne nasiona i rośliny strączkowe: ryż, proso, sorgo, łuskany słonecznik, rzepak, peluszkę, groch, wykę, żyto oraz konopie.
Historia gołębi pocztowych
Na długo przed wynalezieniem telegrafu czy internetu ludzkość korzystała z niezwykłych możliwości gołębi pocztowych. Już w XIV wieku p.n.e. w Egipcie udomowione ptaki przenosiły wiadomości zapisane na papirusie, przywiązanym do ich nóg. Taka forma szybkiej komunikacji na duże odległości była praktykowana także w Chinach i Grecji.
W starożytnej Grecji gołębie wykorzystywano do przekazywania wyników igrzysk olimpijskich. Zawodnicy zabierali ptaki ze sobą do Aten, a po zakończeniu zawodów wysyłali je do domu z wieściami. W czasach, gdy lądowe podróże były mozolne i ryzykowne, a sieć dróg nieporównywalnie skromniejsza niż dziś, skrzydlate depesze stanowiły prawdziwy przełom w komunikacji.
Ich potencjał doceniali również wojownicy. W XII wieku Czyngis-chan, budujący imperium od Chin po Europę, używał gołębi do koordynowania działań swych hord. Bez ich pomocy szybka wymiana informacji na tak ogromnym obszarze byłaby niemal niemożliwa. W tym samym czasie władca muzułmański Nur ad-Din stworzył stałą linię „pocztową” łączącą Bagdad z Syrią – opartą w całości na lotach gołębi.
Gołębie na froncie
Podczas I wojny światowej gołębie pocztowe odgrywały kluczową rolę w komunikacji między oddziałami. Zniszczone linie telegraficzne i zawodna łączność radiowa sprawiały, że uskrzydleni posłańcy byli jedyną niezawodną formą przekazu informacji.
Ptaki transportowano w czołgach, skąd wypuszczano je przez specjalne otwory z wiadomością przypiętą do nogi. Na ich życie czyhali niemieccy snajperzy. Mimo to wiele z nich docierało do celu, ratując ludzkie życia. Gołębie wypuszczano także z pokładów zatapianych przez łodzie podwodne jednostek. Wysyłane przez nie sygnały alarmowe uruchamiały akcje ratunkowe. Na zachodnim froncie funkcjonował specjalny oddział – Pigeon Corps. Liczył 400 żołnierzy i 22 tysiące gołębi. Przetrwało zaledwie 10% z nich.
Jedną z najbardziej poruszających historii jest los Cher Ami – brytyjskiego gołębia, który w 1918 roku, ciężko ranny i z jedną amputowaną nogą, zdołał dostarczyć wiadomość ratującą 194 amerykańskich żołnierzy przed śmiertelnym ostrzałem własnych wojsk. Za swój czyn został uhonorowany francuskim Krzyżem Wojennym. Dziś jego wypchane ciało można oglądać w Narodowym Muzeum Historii Amerykańskiej.
II wojna światowa
W czasie II wojny światowej skrzydlate wsparcie zyskało jeszcze większe znaczenie i zasięg. Gołębie pocztowe wykorzystywano nie tylko do przekazywania wiadomości, ale również do misji wywiadowczych. Tysiące ptaków zostało przeszkolonych do lotów z aparatami fotograficznymi, które rejestrowały ruchy wojsk i pozycje strategiczne przeciwnika.
W Wielkiej Brytanii działał Pigeon Service. Specjalna jednostka zajmująca się szkoleniem ptaków. Ministerstwo Obrony stworzyło nawet system odznaczeń dla zwierząt. Wiele gołębi otrzymało medal Dickina – odpowiednik Krzyża Wiktorii.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Kapturka – pokrzewka czarnołbista – pokrzewka czarnogłowa
- Kangur rdzawoszyi – walabia Bennetta – kangur Bennetta
- Czy węgiel świadczy o potopie?
- Czy Wszechświat się obraca?
Źródła
1. https://www.ekologia.pl/srodowisko/golebie-pocztowe-poznaj-historie-ptakow-ktore-ratowaly-zycie-podczas-wojen/ [dostęp: 03.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Andreas Trepte. CC BY-SA 2.5.
