Straszyk diabelski (Peruphasma schultei) to gatunek owada z rzędu straszyków (Phasmatodea). Występuje naturalnie wyłącznie w północnym Peru, w paśmie górskim Cordillera del Condor. W środowisku naturalnym żywi się roślinami z rodzaju Schinus. W hodowli z powodzeniem akceptuje także ligustr, aukubę japońską i wiciokrzew. W Peru jego występowanie ogranicza się do obszaru mniejszego niż 5 hektarów. Najczęściej spotkać go można na terenach górskich i wulkanicznych. Mimo tak wąskiego zasięgu, szybko zdobył popularność wśród miłośników egzotycznych zwierząt. Dzięki charakterystycznemu, czarno-złotemu ubarwieniu i niewielkim wymaganiom hodowlanym, patyczaki są obecnie powszechnie rozmnażane w warunkach domowych.
Opis
Ciało straszyka diabelskiego pokrywa matowy, czarny oskórek, którego niezwykły wygląd to zasługa obecności dwóch typów mikrostruktur kutykularnych rozpraszających światło. Ta mikroskopijna architektura nadaje owadowi nie tylko charakterystyczne, aksamitne zabarwienie, ale również właściwości hydrofobowe. Zwiększa także zdolność absorpcji ciepła. Ma to szczególne znaczenie w chłodniejszym, górskim środowisku życia tego gatunku.
Dorosłe osobniki osiągają około 5,5 cm długości. Gatunek cechuje się wyraźnym dymorfizmem płciowym. Samice są znacznie większe i masywniejsze niż samce. Zarówno u samców, jak i samic występują dwie pary silnie zredukowanych skrzydeł. Pierwsza para ma czarną barwę. Mierzy około 4 mm i posiada dobrze widoczne użyłkowanie. Druga para, nieco większa – do 6 mm – jest jaskrawo czerwona. Pełni funkcję odstraszającą. Głowa owada jest duża, wydłużona, z długimi i grubymi czułkami zakończonymi białą plamką i ozdobionymi poprzecznymi, żółtymi pasami. Uwagę przyciągają również wyraźne, żółte oczy oraz jasnoczerwony aparat gębowy. Masywny tułów mieści gruczoły obronne, zdolne do wydzielania substancji odstraszających. Odnóża są stosunkowo długie i solidnie zbudowane. Ułatwia to poruszanie się po gałęziach i liściach w naturalnym, górskim środowisku.
Występowania straszyka diabelskiego
Straszyk diabelski to gatunek ściśle endemiczny, znany wyłącznie z niewielkiego fragmentu peruwiańskiego pasma Cordillera del Cóndor, położonego na wysokości od 900 do 1800 m n.p.m. Szacuje się, że całkowity obszar jego występowania nie przekracza 25 km². To czyni go jednym z najbardziej ograniczonych terytorialnie straszyków na świecie.
Liczebność populacji nie została dotąd dokładnie oszacowana. Wszystko wskazuje na to, że ulega stopniowemu zmniejszaniu. Główne zagrożenie stanowi postępująca utrata siedlisk. Górskie lasy, które stanowią naturalne środowisko życia tego owada, są coraz częściej przekształcane pod uprawy kawy i bananów oraz pastwiska dla bydła. Dodatkowo, ograniczony zasięg roślin żywicielskich – głównie drzew z rodzaju Schinus – powoduje fragmentację populacji i utrudnia jej przetrwanie.
Nazwa gatunkowa schultei została nadana na cześć Rainera Schulte’a, który jako pierwszy zebrał naturalne okazy tego niezwykłego owada.
Status
Straszyk diabelski znajduje się na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych IUCN ze statusem critically endangered (krytycznie zagrożony). Ostatnia oficjalna aktualizacja statusu ochronnego miała miejsce w maju 2018 roku. Od tego czasu populacja owada stale się kurczy. Mimo tak alarmującej sytuacji, nie wdrożono dotąd żadnych bezpośrednich działań ochronnych ukierunkowanych na ten konkretny gatunek.
Pewną nadzieję stanowi jednak fakt, że P. schultei zamieszkuje co najmniej trzy chronione obszary, które powstały z myślą o ratowaniu innego lokalnego gatunku zagrożonego – trującej żaby Marañon Poison Dart Frog. Dzięki temu patyczaki mogą korzystać z częściowej ochrony siedlisk.
Najpoważniejsze zagrożenia dla przetrwania straszyka diabelskiego mają związek z działalnością człowieka. Najistotniejsze z nich to wycinka lasów pod uprawy rolnicze i wypas bydła. Dodatkowo, gatunek narażony jest na naturalne niebezpieczeństwa, takie jak pożary lasów, które mogą błyskawicznie zniszczyć ograniczone terytorium jego występowania.
Straszyk diabelski – zachowanie
Straszyk diabelski to gatunek monofagiczny. W warunkach naturalnych żywi się wyłącznie liśćmi drzewa z rodzaju Schinus. Aktywność żerowa przypada na noc. Za dnia owady ukrywają się u nasady dużych liści oplątwy. Chroni je to przed drapieżnikami i nadmiernym nasłonecznieniem.
W sytuacji zagrożenia zarówno dorosłe osobniki, jak i nimfy wykazują wyraźne zachowania obronne. Charakterystycznym gestem jest zawijanie odwłoka. Ma to zdezorientować napastnika. Dodatkowo owady dysponują chemiczną bronią. Potrafią rozpylać drażniącą substancję zwaną peruphasmal. Działa ona odstraszająco. Dorosłe osobniki (imago) w sytuacji zagrożenia rozkładają też jaskrawoczerwone skrzydła. Ten nagły, kontrastowy sygnał wizualny ma na celu zniechęcenie drapieżnika i zyskanie czasu na ucieczkę.
Rozmnażanie
Jaja straszyka diabelskiego mają owalny kształt. Osiągają długość około 4 mm. Po okresie inkubacji trwającym od 2 do 5 miesięcy – choć w warunkach hodowlanych może się on znacząco wydłużyć – wykluwają się młode. Wskaźnik wylęgu jest wyjątkowo wysoki. Sięga niemal 100%. Larwy mają około 1 cm długości. Budową przypominają dorosłe osobniki. Są jednak mniejsze, delikatniejsze i pozbawione skrzydeł. Wyróżniają się przy tym dużą ruchliwością. Stadium imago osiągają po upływie 4–5 miesięcy.
Kopulacja jest niezwykle długa. Może trwać nawet kilka dni. W tym czasie samiec nieprzerwanie utrzymuje się na grzbiecie samicy. Długość życia samic wynosi zazwyczaj 6–7 miesięcy. Samce żyją nieco dłużej – około 8 miesięcy.
W hodowlach pojawiają się osobniki o nietypowym ubarwieniu – z bladoróżowymi skrzydłami i żółtym aparatem gębowym. Odmienne jest także zabarwienie żółtka jaj. U osobników hodowlanych przybiera ono jasny, żółty odcień. U samic żyjących w naturze ma barwę intensywnie czerwoną. Badania sugerują, że gen odpowiedzialny za tę cechę może mieć locus na chromosomie X. Wskazuje na to częste występowanie recesywnego fenotypu u samców. Podobnie jak u większości owadów, u P. schultei występuje system determinacji płci typu X0.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Srebrna mrówka saharyjska
- Sokół wędrowny
- Mimikra – dzieło Boga czy przypadku?
- Nieśmiertelność w zasięgu ręki?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Peruphasma_schultei [dostęp: 03.10.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
