Komar tygrysi (Aedes albopictus) pochodzi z tropikalnych i subtropikalnych rejonów Azji Południowo-Wschodniej. Należy do rodziny komarowatych (Culicidae). Wyróżnia się charakterystycznymi białymi pręgami na nogach oraz ciele. Choć pierwotnie występował lokalnie, w ciągu ostatnich stuleci rozprzestrzenił się na wiele kontynentów.
Ten gatunek komara jest silnie związany z obecnością człowieka i dlatego coraz częściej pojawia się w zurbanizowanych środowiskach. Jest aktywny nie tylko o zmierzchu i o świcie – jak wiele innych gatunków – lecz również w ciągu dnia. Sprawia to, że jest szczególnie uciążliwy. Ze względu na ubarwienie przypominające pasy tygrysa zyskał potoczną nazwę „komara tygrysiego”.
Aedes albopictus stanowi poważne zagrożenie epidemiologiczne. Jest nosicielem wielu groźnych wirusów, w tym wirusa dengi, gorączki Chikungunya i żółtej febry. Może również przenosić nicienie z rodzaju Dirofilaria, w tym Dirofilaria immitis, pasożyta znanego z wywoływania tzw. robaczycy serca u psów. Co więcej, gatunek jest zdolny do przenoszenia wirusa Zika. Uznawany jest za potencjalnego wektora jego transmisji w populacjach ludzkich.
Nazewnictwo i systematyka
Komar tygrysi został po raz pierwszy opisany naukowo w 1894 roku przez brytyjsko-australijskiego entomologa Fredericka A. Askewa Skuse’a. Nadał on mu nazwę Culex albopictus. Pochodzi ona od łacińskich słów culex („komar”, „meszka”) i albopictus („biało malowany”). Odnosi się do charakterystycznego ubarwienia owada. Z czasem gatunek został przeniesiony do rodzaju Aedes, którego nazwa wywodzi się z greckiego άηδής („nieprzyjemny”). Od tej pory znany jest jako Aedes albopictus.
Komar tygrysi podobnie jak przenoszący żółtą febrę komar egipski (Aedes aegypti) należy do podrodzaju Stegomyia. Nazwa ta pochodzi z greckich słów στέγος („pokryty, zadaszony”) oraz μυία („mucha”). Nawiązuje do łusek całkowicie pokrywających grzbietową stronę ciała tych komarów. W 2004 roku zaproponowano nową klasyfikację systematyczną. Stegomyia podniesiono do rangi pełnoprawnego rodzaju. Zgodnie z tym ujęciem, gatunek powinien być określany jako Stegomyia albopicta. Pozostaje to jednak wciąż przedmiotem sporu w środowisku naukowym. Obie nazwy są stosowane równolegle. Konsensus w tej kwestii nie został jeszcze osiągnięty.
Opis komara tygrysiego
Dorosły osobnik komara tygrysiego osiąga zwykle mniej niż 10 mm długości. Rzeczywisty rozmiar ciała jest często mniejszy z powodu ograniczeń pokarmowych i zagęszczenia larw w środowisku wodnym. Przykładowo, średnia długość odwłoka wynosi 2,63 mm, skrzydeł – 2,7 mm, a kłujki – 1,88 mm. Komar tygrysi wyróżnia się wyraźnym kontrastowym ubarwieniem. Czarne ciało pokryte jest białymi pręgami. Ułatwia to jego identyfikację.
Samce są przeciętnie o 20% mniejsze od samic, przy czym zachowują podobną budowę. Ich czułki są jednak znacznie bardziej puszyste. Służą do wykrywania niemal niesłyszalnego dla człowieka brzęczenia samic. Dodatkowo samce mają dłuższe głaszczki szczękowe niż kłujki. U samic proporcje są odwrotne. Części nóg – zwłaszcza stopy tylnych odnóży – pokryte są srebrzystymi łuskami. U samców czwarty człon stopy (tarsomer IV) jest srebrzysty w 75%. U samic – w około 60%.
Najbardziej charakterystyczną cechą rozpoznawczą jest wąska biała linia biegnąca od miejsca między oczami wzdłuż grzbietu tułowia. Głaszczki pokryte są srebrzystymi łuskami na górnej powierzchni. Kłujka jest ciemna i pozbawiona jasnej linii na spodzie. Czułki są wyraźnie oddzielone, a tarczka tułowiowa (scutum) – czarna z charakterystyczną białą linią pośrodku. Na bokach tułowia, tarczce tylnej (scutellum) i odwłoku występują liczne białe, połyskujące łuski. Pręgowany wygląd nóg tworzą białe pierścienie u nasady poszczególnych członów stopy – szczególnie wyraźne na tylnych odnóżach.
Skrzydła są przezroczyste, z białymi kropkami u nasady głównej żyłki (costa). U starszych osobników łuski mogą być częściowo starte. Utrudnia to identyfikację.
Jak inne komary, samica komara tygrysiego ma długą kłujkę, którą przebija skórę, by pobrać krew potrzebną do rozwoju jaj. Ma szybki, niemal bezgłośny lot. Samce są nieszkodliwe. Żywią się głównie nektarem.
Samice składają jaja tuż przy powierzchni wody. Najczęściej w małych, stojących zbiornikach. Wystarczy nawet niewielka ilość cieczy, np. w zakrętce butelki, by larwy mogły się rozwinąć. Gatunek ten potrafi również rozmnażać się w wodach płynących. Preferuje jednak miejsca w pobliżu kwiatów. Zasięg lotu jest ograniczony. Zwykle nie przekracza 200 metrów. Oznacza to, że miejsca składania jaj znajdują się blisko obszarów bytowania komarów.
Podobne gatunki
Choć komar tygrysi ma bardzo charakterystyczny wygląd, może być mylony z innymi gatunkami – zwłaszcza tymi, które również mają czarno-białe prążkowanie nóg.
W Ameryce Północnej podobne ubarwienie ma Ochlerotatus canadensis. Natomiast zarówno w Ameryce Północnej, jak i Południowej komar tygrysi bywa mylony z Aedes taeniorhynchus. Kluczową różnicą jest obecność białego pasa na grzbiecie. Cecha ta występuje wyłącznie u Aedes albopictus.
W Europie komar tygrysi najczęściej mylony jest z Culiseta annulata – powszechnym, choć rzadko licznie występującym gatunkiem. Ten europejski komar ma pierścienie na nogach, ale brak mu charakterystycznej białej linii biegnącej od środka głowy przez tułów. Jest też wyraźnie większy. Ma bardziej szare i beżowe ubarwienie oraz skrzydła z czterema rozmytymi ciemnymi plamami. Innym podobnym gatunkiem jest europejski Aedes geniculatus, którego ciało pokrywają bardzo jasne łuski. Czyni go to łudząco podobnym do komara tygrysiego.
W rejonie wschodniego basenu Morza Śródziemnego komar tygrysi może być mylony z Aedes cretinus – gatunkiem należącym do tego samego podrodzaju Stegomyia i zasiedlającym podobne środowiska. Komar ten ma również białą linię na grzbiecie. Kończy się ona jednak wcześniej niż u Aedes albopictus. Dodatkowo po jej bokach biegną jeszcze dwa paski. Aedes cretinus występuje głównie na Cyprze, w Grecji, Macedonii Północnej, Gruzji oraz Turcji.
W Azji natomiast Aedes albopictus bywa mylony z innymi członkami podrodzaju Stegomyia, w tym ze znanym przenosicielem żółtej febry – Aedes aegypti. Oba gatunki mają podobne czarno-białe prążki, przez co są trudne do odróżnienia.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Komar egipski
- Koliberek hawański – hawańczyk
- Jaki jest najbardziej jadowity wąż na świecie?
- Płaskie luki – wyzwanie dla długich epok geologicznych
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Aedes_albopictus [dostęp: 20.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: James Gathany, CDC. Domena Publiczna.
