Koliberek hawański, hawańczyk (Mellisuga helenae) to gatunek kolibra endemiczny dla Kuby. Uznawany jest za najmniejszego ptaka na świecie. Żywi się nektarem kwiatów oraz drobnymi owadami występującymi na karaibskiej wyspie.
Opis
Koliberek hawański to najmniejszy żyjący ptak na świecie. Samice osiągają długość 6,1 cm. Ważą około 2,6 grama. Samce są nieco mniejsze. Mierzą 5,5 cm i ważą zaledwie 1,95 grama. Mimo mikroskopijnych rozmiarów, podobnie jak inne kolibry, gatunek wyróżnia się niezwykłą zwinnością i siłą w locie.
Samce mają zielony czubek głowy oraz intensywnie czerwone gardło z metalicznym połyskiem i długimi bocznymi piórami. Grzbiet przybiera niebieskawy odcień. Spód ciała jest przeważnie szarobiały. W odróżnieniu od innych drobnych kolibrów, które zwykle wyglądają smukło, hawańczyk sprawia wrażenie zaokrąglonego i krępego. Samice mają upierzenie w odcieniach niebieskozielonych z jasnoszarym spodem. Końcówki ich sterówek zdobią białe plamki. W sezonie godowym u samców głowa, podgardle i broda nabierają różowoczerwonej barwy. Samica składa jednorazowo tylko dwa jaja, wielkości ziaren kawy.
Pióra tego ptaka mienią się iryzującymi barwami, które są widoczne w zależności od kąta padania światła. Cienki, szpiczasty dziób umożliwia mu pobieranie nektaru z głębokich kielichów kwiatów. Koliberek posługuje się językiem, który szybko wysuwa i chowa, by pić nektar. W trakcie żerowania zbiera pyłek na dziób i głowę. Przenosząc się z kwiatka na kwiatek, zapyla rośliny oraz przyczynia się do ich rozmnażania. W ciągu jednego dnia może odwiedzić nawet 1500 kwiatów.
Hawańczyk jest ptakiem dziennym. Potrafi osiągać prędkość lotu do 48 km/h. Utrzymuje się w powietrzu, uderzając skrzydłami z częstotliwością od 80 do 200 razy na sekundę. Na wolności dożywa do siedmiu lat, a w niewoli nawet dziesięciu.
Z racji tego, że ptaki są żyjącą linią dinozaurów teropodów, koliberek hawański bywa określany również jako najmniejszy znany dinozaur. W zapisie kopalnym nie odnaleziono dotąd mniejszego ptaka ani nielotnego dinozaura.
Jego głos to wysoki, złożony trel. Samce często śpiewają ze szczytów najwyższych drzew, broniąc swojego terytorium.
Dieta koliberka hawańskiego
Koliberek hawański odwiedza co najmniej dziesięć gatunków roślin. Dziewięć z nich to gatunki rodzime dla Kuby. Choć jego dieta opiera się głównie na nektarze, okazjonalnie zjada również owady i pajęczaki. W ciągu jednego dnia potrafi spożyć pokarm stanowiący nawet połowę masy jego ciała.
Taksonomia
Najbliższym krewnym koliberka hawańskiego jest koliberek miodowy (Mellisuga minima). Jedyny poza hawańczykiem przedstawiciel tego samego rodzaju. Występuje na sąsiednich wyspach Kuby – Hispanioli i Jamajce. Zasiedla podobne środowiska.
Koliberek hawański – siedliska
Koliberek hawański jest gatunkiem endemicznym dla całego archipelagu Kuby, w tym należącej do Małych Antyli wyspy Isla de la Juventud. Najczęściej zasiedla gęsto porośnięte tereny, w których występują liany i epifity. Populacja tego ptaka ma charakter rozproszony. Występuje m.in. w krasowych rejonach mogotów w prowincji Pinar del Río. Najliczniej spotykany jest jednak na bagnach Zapata w prowincji Matanzas oraz we wschodniej części Kuby. Kluczowe obszary jego występowania to Park Narodowy Aleksandra Humboldta, Rezerwat Ekologiczny Baitiquirí w prowincji Guantánamo oraz okolice Gibary i pasmo Sierra Cristal w prowincji Holguín.
Rozmnażanie
Koliberki hawańskie osiągają dojrzałość płciową w wieku jednego roku. Sezon lęgowy przypada na okres od marca do czerwca. Samica składa jedno lub dwa jaja.
Do budowy gniazda samica wykorzystuje pajęczyny, fragmenty kory i porostów. Tworzy niewielką konstrukcję w kształcie czarki o średnicy około 2,5 cm. Gniazdo wyścielone miękkim puchem roślinnym umieszczone jest zazwyczaj 3–5 metrów nad ziemią. Po zakończeniu budowy samica przez 21 dni samodzielnie wysiaduje jaja. Proces wykluwania się piskląt trwa dwa dni. Przez kolejne 18 dni matka się nimi opiekuje. W tym czasie samodzielnie poluje na drobne owady. W ostatnich 4–5 dniach opieki młode koliberki zaczynają wykonywać pierwsze próbne loty. Gniazdo wykorzystywane jest tylko raz.
Relacja koliberków hawańskich z kwiatami
Relacja koliberka hawańskiego z kwiatami, z których pobiera nektar, stanowi klasyczny przykład współewolucji ptaka i rośliny. Rośliny zapylane przez ten gatunek wykształciły charakterystyczne cechy dostosowane do potrzeb najmniejszego ptaka świata. Ich kwiaty są bezzapachowe, mają długą, wąską rurkowatą koronę, intensywnie zabarwione płatki i oferują rozcieńczony nektar. Takie przystosowania zwiększają szansę na skuteczne zapylenie. Koliberek w zamian zyskuje łatwy dostęp do źródła pożywienia.
Zasięg występowania
Koliberek hawański występuje endemicznie na Kubie oraz sąsiedniej wyspie Isla de la Juventud. Szacuje się, że łączny obszar zajmowany przez ten gatunek wynosi około 40 000 km². Preferuje środowiska leśne i ich obrzeża. Spotkać go można szczególnie tam, gdzie występuje gęsta roślinność krzewiasta, zapewniająca zarówno schronienie, jak i dostęp do pożywienia.
Status
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje koliberka hawańskiego jako gatunek bliski zagrożenia (NT – near threatened). Populacja dorosłych osobników szacowana jest na 22 000 do 66 000. Jej liczebność wykazuje tendencję spadkową. Choć dawniej ptak ten był pospolity i szeroko rozpowszechniony na Kubie, dziś występuje rzadko i jedynie lokalnie. Głównym zagrożeniem dla przetrwania gatunku jest degradacja oraz przekształcanie naturalnych siedlisk, w tym wycinka lasów i rozwój infrastruktury.
Ciekawostki
- Koliberek hawański to najmniejszy ptak na Ziemi;
- W ciągu jednego dnia potrafi odwiedzić nawet 1500 kwiatów w poszukiwaniu nektaru;
- W locie uderza skrzydłami z zawrotną częstotliwością – od 80 do 200 razy na sekundę.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Kob śniady
- Kolczak zbrojny
- Dlaczego pies się trzęsie – ciekawostki o psach
- Inteligencja zwierząt: ośmiornica. Mistrz kamuflażu, stawiający wyzwanie teorii Darwina
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Bee_hummingbird [dostęp: 19.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Charles J. Sharp. CC BY-SA 4.0.
