Komar egipski (Aedes aegypti lub Aëdes ægypti) to gatunek, który budzi szczególny niepokój epidemiologów. Jego łacińska nazwa wywodzi się z greckiego słowa αηδής – „wstrętny” – oraz łacińskiego określenia „egipski”. Choć początkowo występował wyłącznie w Afryce, dziś zadomowił się w strefach tropikalnych, subtropikalnych, a nawet umiarkowanych na całym świecie. Łatwo go rozpoznać po kontrastowych czarno-białych pasach na nogach i charakterystycznym wzorze w kształcie liry na górnej części tułowia. Komar egipski przenosi nie tylko wirus żółtej febry, ale także dengi, Ziki, chikungunyi, wirusa Mayaro oraz inne patogeny. Czyni go to jednym z najgroźniejszych wektorów chorób tropikalnych.
Biologia
Komar egipski mierzy od 4 do 7 milimetrów długości. Wyróżnia się ciemnym ubarwieniem oraz charakterystycznymi białymi paskami na nogach. Na grzbietowej części tułowia widnieje wzór przypominający lirę. To jeden z najłatwiej rozpoznawalnych znaków tego gatunku. Samice są nieco większe od samców. Poza tym różnią się od nich budową czułków oraz aparatów gębowych. Samce mają pierzaste czułki i żywią się wyłącznie sokami roślinnymi. Samice – wyposażone w krótkie głaszczki zakończone białymi łuskami – potrzebują krwi do dojrzewania jaj.
Poszukując żywiciela, samica kieruje się zapachem. Przyciągają ją substancje chemiczne wydzielane przez ssaki, takie jak amoniak, dwutlenek węgla, kwas mlekowy i oktenol. Badania amerykańskich naukowców z USDA wykazały, że komar egipski preferuje prawoskrętne cząsteczki oktenolu. Może to mieć znaczenie dla rozwoju skuteczniejszych pułapek.
W odróżnieniu od wielu innych gatunków komarów, samice Aedes aegypti składają jaja pojedynczo, a nie w skupiskach. Świeżo złożone jaja są białe, ale szybko ciemnieją. Larwy rozwijają się w wodzie. Żywią się bakteriami, aż osiągną stadium poczwarki. Dorosłe osobniki żyją od dwóch do czterech tygodni.
Choć ssaki, w tym konie domowe i dzikie, są typowymi gospodarzami tego komara, badania z 2009 roku wykazały, że najlepszym źródłem pokarmu dla Aedes aegypti są… ptaki.
Taksonomia komara egipskiego
Historia nazewnictwa Aedes aegypti sięga XVIII wieku. Gatunek został po raz pierwszy opisany w 1757 roku przez Fredrica Hasselquista pod nazwą Culex aegypti w dziele Iter Palaestinum, opartym na wskazówkach jego mentora – samego Carla Linneusza. Po niemiecku praca ukazała się pięć lat później jako Reise nach Palästina.
Zamieszanie wokół nazewnictwa gatunku trwało przez wiele dekad. Choć nazwa Aedes aegypti była powszechnie używana, okazało się, że Linneusz pierwotnie opisał inny gatunek – obecnie znany jako Aedes (Ochlerotatus) caspius. W 1962 roku badacze P.F. Mattingly, Alan Stone i Kenneth L. Knight zwrócili się do Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej o uporządkowanie sytuacji. Dwa lata później komisja przyjęła wniosek, uznając nazwę Aedes aegypti za właściwą dla komara przenoszącego żółtą febrę.
Gatunek należy do plemienia Aedini w rodzinie komarowatych (Culicidae), rodzaju Aedes, podrodzaju Stegomyia. Część badaczy sugerowała, by podnieść rangę Stegomyia do osobnego rodzaju. Propozycja ta nie została jednak szerzej przyjęta. Czasopisma naukowe, jak Journal of Medical Entomology, zalecają stosowanie dotychczasowej klasyfikacji, o ile nie istnieją istotne powody do odstępstw. Sama nazwa rodzajowa wywodzi się z greckiego ἀηδής (aēdēs) – oznaczającego „odrażający” lub „wstrętny”.
Wyróżnia się dwa podgatunki: Aedes aegypti aegypti, zasiedlający głównie środowiska miejskie i silnie związany z człowiekiem, oraz Aedes aegypti formosus, spotykany przede wszystkim w naturalnych siedliskach, takich jak lasy. Badania Gloria-Sorii i współpracowników z 2016 roku potwierdziły istnienie tych dwóch głównych linii. Jednocześnie ujawniły jednak znacznie większe zróżnicowanie genetyczne i liczne populacje oddzielone barierami geograficznymi. Komplikuje to jednoznaczną klasyfikację tego gatunku.
Opis
Komarowate (Culicidae) to rodzina owadów charakteryzujących się smukłym ciałem pokrytym łuskami, które nadają im delikatnie połyskującego wyglądu. Na głowie osadzone są czułki pełniące funkcję narządów węchu. U samców mają postać pierzastą. Dodatkowo wyposażone są w receptory słuchu. Po bokach głowy znajdują się oczy złożone. Umożliwiają one szerokie pole widzenia. U samic rozwinięty jest aparat kłująco-ssący, złożony z cienkich żuwaczek i szczęk przystosowanych do przebijania skóry i pobierania krwi. Samce nie dysponują tym narządem. Żywią się wyłącznie sokami roślinnymi.
Wśród przedstawicieli tej rodziny komar egipski (Aedes aegypti) wyróżnia się niewielkimi rozmiarami. Osiąga długość zaledwie 3–4 mm. Czyni go to mniejszym od wielu innych gatunków komarów. Łatwo go rozpoznać dzięki charakterystycznemu wzorowi w kształcie liry na grzbiecie tułowia oraz białym pierścieniom na nogach, które kontrastują z ciemnym ciałem.
Komar egipski – zasięg występowania
Komar egipski to gatunek pochodzący z Afryki. Dziś jego obecność notuje się w niemal wszystkich regionach świata o klimacie tropikalnym, subtropikalnym, a nawet umiarkowanym. W ciągu ostatnich dwóch–trzech dekad zasięg występowania tego wektora wirusów tropikalnych znacznie się rozszerzył. Czyni go to jednym z najbardziej rozpowszechnionych gatunków komarów. W 2015 roku po raz pierwszy stwierdzono jego obecność w Mauretanii.
Zdolność komara egipskiego do przystosowywania się do cieplejszych stref umiarkowanych odnotowano między innymi w 2016 roku w Waszyngtonie. Badania genetyczne wykazały, że tamtejsza populacja przetrwała co najmniej cztery kolejne zimy, korzystając prawdopodobnie z podziemnych przestrzeni chroniących przed mrozem. Wraz z ociepleniem klimatu zasięg Ae. aegypti i bardziej odpornego na chłód azjatyckiego komara tygrysiego (Aedes albopictus) będzie się nieuchronnie przesuwał na północ i południe. Eksperci ostrzegają, że skutki mogą tego być tragiczne. Jak zauważył Colin Carlson z Uniwersytetu Georgetown: „Mówiąc wprost, zmiany klimatu zabiją wielu ludzi”.
Zagrożenie potęguje także dynamiczna urbanizacja i wzrost mobilności ludzi. Władze takich miast jak Darwin w Australii zalecają usuwanie odpływów burzowych mogących służyć jako miejsca lęgowe. W Europie kontynentalnej komar egipski nie występuje jeszcze na stałe, ale pojedyncze przypadki jego obecności odnotowano w sąsiednich regionach, jak Azjatycka część Turcji. W 2018 roku w Marsylii schwytano jedną dorosłą samicę tego gatunku. Analiza genetyczna i monitoring tras żeglugowych pozwoliły ustalić, że pochodziła z Kamerunu.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Koliberek hawański – hawańczyk
- Kob śniady
- Co jedzą ślimaki? Sprawdź ich dietę i ulubione pokarmy
- Rola katastrof w myśli naukowej
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Aedes_aegypti#Distribution [dostęp: 20.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Muhammad Mahdi Karim. GFDL 1.2.
