Jaguarundi amerykański, inaczej zwany jaguarundim zatokowym lub po prostu jaguarundim (Herpailurus yagouaroundi) to dziki kot zamieszkujący obie Ameryki. Spotkać go można na obszarach od północnego Meksyku po centralną Argentynę. Ten średniej wielkości ssak o smukłej sylwetce wyróżnia się jednolitym umaszczeniem w dwóch wariantach kolorystycznych – szarym i rudym. Jego długie ciało, krótkie nogi, niewielka głowa, okrągłe uszy oraz długi ogon nadają mu wyglądu przypominającego łasicowate. Jaguarundi osiąga wysokość około 36 cm w kłębie. Waży od 3,5 do 7 kg. Czyni go to niemal dwukrotnie większym od kota domowego.
Jaguarundi prowadzi samotniczy tryb życia, choć w niewoli bywa bardziej towarzyski. W przeciwieństwie do ocelota, z którym dzieli część siedlisk, jest aktywny głównie w ciągu dnia. Żeruje o poranku, a także wieczorem. Choć jaguarundi doskonale wspina się na drzewa, poluje głównie na ziemi. Jego ofiarami najczęściej są ptaki naziemne, gryzonie, gady oraz drobne ssaki. Rozmnaża się przez cały rok, a po ciąży trwającej 70–75 dni samica rodzi od jednego do czterech młodych. W niewoli zwierzęta te mogą żyć nawet 15 lat.
Ten wszechstronny drapieżnik zasiedla różnorodne środowiska, od tropikalnych lasów deszczowych i liściastych po pustynie i kolczaste zarośla. Choć w Brazylii, Peru i Wenezueli jest stosunkowo liczny, w wielu innych regionach jego populacja maleje z powodu utraty siedlisk oraz prześladowań ze strony ludzi, które wynikają z tego, że zwierzę to nagminnie poluje na drób. Mimo to Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje gatunek jako najmniejszej troski.
Etymologia
Nazwa „jaguarundi” wywodzi się ze staroguaranińskiego słowa yaguarundi, podobnego do terminu yawaum’di w języku starotupi. Oznacza „ciemnego jaguara”. W języku angielskim wymawia się ją jako /ˌʒæɡwəˈrʌndi/ lub /ˌdʒæɡwəˈrʌndi/. W krajach hiszpańskojęzycznych zwierzę to znane jest również pod nazwami gato colorado, gato moro, león breñero, leoncillo czy tigrillo. Z kolei w brazylijskiej odmianie portugalskiego używa się określeń takich jak eyra, gato-mourisco, gato-preto, gato-vermelho oraz maracajá-preto. Każda z tych nazw odzwierciedla różnorodność językową i kulturową regionów, w których występuje jaguarundi.
Taksonomia
W 1803 roku Étienne Geoffroy Saint-Hilaire opisał dwie skóry i czaszki jaguarundi pochodzące z nieokreślonych lokalizacji w Ameryce Środkowej. Zaproponował dla nich nazwę naukową Felis yagouarundi. W XIX i XX wieku opisano kolejne okazy zoologiczne tego gatunku:
- Felis eyra, zaproponowana przez Gotthelfa Fischera von Waldheima w 1814 roku, opisywała rudą skórę z Paragwaju.
- F. cacomitli Jean-Louisa Berlandiera z 1859 roku obejmowała czaszkę i szarawą skórę samicy jaguarundi z rejonu Rio Grande w Meksyku.
- F. yagouaroundi tolteca Oldfielda Thomasa z 1898 roku odnosiła się do czaszki i czerwonawej skóry z Sinaloa w Meksyku.
- F. Ameghinoi Eduardo Ladislao Holmberga, także z 1898 roku, dotyczyła kości kota, prawdopodobnie jaguarundi, odkrytych w pobliżu San Luis w Argentynie.
- F. fossata Edgara Alexandra Mearnsa z 1901 roku to duża czaszka jaguarundi znaleziona na Jukatanie.
- F. panamensis Joela Asapha Allena z 1904 roku opisywała ciemnoszarą skórę młodej dorosłej samicy jaguarundi, znalezioną w prowincji Chiriquí w Panamie.
- F. yagouaroundi melantho Oldfielda Thomasa z 1914 roku to czaszki i brunatnoczarne skóry samca i samicy z dystryktu Pozuzo w Peru.
Nazwa rodzajowa Herpailurus została zaproponowana przez Nikołaja Sewertzowa w 1858 roku. W późniejszych klasyfikacjach umieszczano jaguarundi w rodzaju Puma razem z pumą (Puma concolor). Jednak analiza filogeograficzna próbek jaguarundi z całego jego zasięgu nie wykazała istnienia podgatunków. W 2017 roku Grupa Specjalistów ds. Kotów IUCN zrewidowała taksonomię i uznała jaguarundi za monotypowy takson należący do rodzaju Herpailurus.
Opis
Jaguarundi to średniej wielkości kot o smukłej budowie ciała i jednolitym umaszczeniu, wyraźnie odmienny od innych neotropikalnych kotów, takich jak małe, plamiste gatunki z rodzaju Leopardus. Ta różnica w wyglądzie zewnętrznym jest przypisywana odmiennemu kariotypowi – jaguarundi ma 38 chromosomów, w przeciwieństwie do 36 u innych małych kotów z Ameryki Południowej. Cechy chromosomalne tego gatunku są zbliżone do kotów Starego Świata, takich jak kot bengalski (Prionailurus bengalensis).
Wyglądem jaguarundi przypomina łasicowate, takie jak wydry i kuny. Ich ciało jest wydłużone, z relatywnie krótkimi nogami, małą, wąską głową, krótkim pyskiem, niewielkimi, zaokrąglonymi uszami i długim, silnym ogonem. Długość ciała (bez ogona) wynosi od 53 do 77 cm. Ogon natomiast mierzy od 31 do 52 cm. Dorosły osobnik osiąga wysokość około 36 cm w kłębie i wagę od 3,5 do 7 kg. Zdarzają się jednak osobniki większe ważące nawet do 9 kg. Samce są nieco większe od samic.
Futro jaguarundi jest jednolite kolorystycznie, choć czasami na pysku i brzuchu można dostrzec delikatne wzory. U młodych przez krótki czas występują plamki, które zanikają w dorosłości. Znane są dwie odmiany barwne – szara (od czarnoszarej po brązowoszarą) i ruda (od lisiorudej po kasztanową). W jednym miocie mogą pojawić się osobniki obu kolorów. Ciemnobrązowe jaguarundi przypominają powierzchownie kunowce (tayra, Eira barbara). Te drugie można jednak rozpoznać po charakterystycznej, żółtawej plamie na gardle. Naukowcy zaobserwowali również jaugurundi melanistyczne. Ich sierść jednak nigdy nie jest całkowicie czarna – głowa i gardło są wyraźnie jaśniejsze. Czerwony morf częściej występuje na terenach suchych i otwartych.
Uszy jaguarundi są szeroko rozstawione. Mierzą od 2,5 do 4 cm długości i nie posiadają plam na tylnej stronie. Pod względem budowy jaguarundi jest podobny do kota płaskogłowego (Prionailurus planiceps), ale wyróżnia go dłuższe ciało, proporcjonalnie dłuższe nogi i brak ciemnych oznaczeń na policzkach.
Zachowanie i biologia
Jaguarundi to skryty i ostrożny drapieżnik, znany z tego, że doskonale potrafi unikać pułapek. Sprawia to, że badania nad jego zachowaniem w naturalnym środowisku są utrudnione. Dotychczas przeprowadzono jedynie nieliczne obserwacje telemetryczne tego gatunku w Belize, Brazylii i Meksyku. Choć jaguarundi jest aktywny zarówno w dzień, jak i w nocy, to zazwyczaj poluje o świcie i przed zmierzchem.
Jaguarundi jest doskonałym pływakiem – w Boliwii zaobserwowano, jak przepływał przez rzekę Tuichi. Równie sprawnie wspina się na drzewa. Poluje jednak głównie na ziemi, gdzie jego umaszczenie zapewnia mu skuteczny kamuflaż. Potrafi także wykonywać imponujące skoki do 2 metrów, aby schwytać ptaki. Wśród naturalnych wrogów tych zwierząt wymienia się dusiciele, pumy i psy domowe. Pasożyty, takie jak tęgoryjce (Ancylostoma), tasiemce (Spirometra i Toxocara) oraz przywry płucne, również stanowią zagrożenie dla zdrowia tych ssaków.
Jaguarundi żyje zazwyczaj samotnie lub w parach. Pary mogą tworzyć się między samicą a jej dorastającym młodym lub między dorosłymi osobnikami różnej płci w okresie godowym. W niewoli zwierzęta te są bardziej towarzyskie. Ich terytoria są rozległe – w Brazylii odnotowano obszary od 1,4 do 18 km² dla samic oraz od 8,5 do 25,3 km² dla samców. W Belize dwa samce miały wyjątkowo duże terytoria, wynoszące odpowiednio 88 km² i 100 km², podczas gdy samica zajmowała obszar o powierzchni 13–20 km². Gęstość populacji jest niska. W Brazylii wynosi od 0,01 do 0,05 osobnika na km².
Jaguarundi wykorzystuje oznaczanie terenu jako formę komunikacji. W niewoli obserwowano, jak drapieżnik drapie powierzchnie tylnymi łapami (czasem z oddawaniem moczu), drapie kłody, ociera się głową o przedmioty i pozostawia odchody na widoku. Repertuar wokalny jaguarundi jest wyjątkowo bogaty. Odnotowano 13 różnych dźwięków, w tym pomruki, krzyki, gwizdy, szczekanie i charakterystyczne, ptasie ćwierkanie. Samice w okresie rui wydają ciche dźwięki, znacząc jednocześnie teren wokół siebie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Turkuć podjadek – turkuć pospolity
- Skorpion cesarski
- Zwoje z Qumran – najważniejsze odkrycie archeologii biblijnej
- Czwarta rewolucja przemysłowa a nasze człowieczeństwo – część 2
- Starożytne mity – więcej niż tylko mity (cz. 2)
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Jaguarundi [15.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Cédric Gravelle. Licencja: CC BY 2.5.
