Pełzacz ogrodowy (Certhia brachydactyla) jest gatunkiem niewielkiego ptaka zaliczanego do rodziny pełzaczy (Certhiidae). Zasięg naturalnego występowania zwierzęcia rozciąga się w pasie od krajów Europy Południowej do północnych rejonów Afryki. Ptak prowadzi osiadły tryb życia. To oznacza, że przez cały rok pozostaje w swoich siedliskach. Przedstawicieli tego gatunku najczęściej spotyka się w lasach liściastych usytuowanych na niższych wysokościach nad poziomem morza. Pojedyncze osobniki sporadycznie spotyka się poza zwykłym zasięgiem lęgowym.
Taksonomia
Pierwszy naukowy opis pełzacza ogrodowego pochodzi z 1820 roku. Stworzył go niemiecki badacz Christian Ludwig Brehm w 1820 roku. W obrębie gatunku wydziela się pięć podgatunków. Za główne kryterium klasyfikacyjne uznaje się różnice w wyglądzie i budowie morfologicznej ciała oraz wokalizacji.
Zachodnie rejony Europy zasiedla podgatunek Certhia brachydactyla megarhyncha. Jego przedstawicieli można łatwo rozpoznać po jasnym, rdzawoczerwonym upierzeniu. Podgatunek nominatywny Certhia brachydactyla brachydactyla zamieszkuje południową i centralną część Starego Kontynentu. Na grzbiecie reprezentantów tego podgatunku można dostrzec ciemnobrązowe pióra. Brzuch pokrywają natomiast jasne paski.Certhia brachydactyla mauritanica jest typowym podgatunkiem dla północnej Afryki. Ptak ma brązowy grzbiet, a spód jego ciała jest żółto-brązowy. Certhia brachydactyla dorotheae z Cypru wyróżnia się ciemnym grzbietem oraz idealnie białym umaszczeniem brzuszka, a Certhia brachydactyla harterti spotyka się w Azji Mniejszej i na Kaukazie. Ptak ten odznacza się rdzawymi piórami na grzbiecie. Certhia brachydactyla mauritanica oraz Certhia brachydactyla dorotheae wydają inne dźwięki niż przedstawiciele pozostałych podgatunków.
Opis pełzacza ogrodowego
Długość ciała pełzacza ogrodowego oscyluje na poziomie około 12,5 cm. Jego przeciętna waga wynosi natomiast od 7,5 do 11 g. Na grzbiecie można zauważyć szaro-brązowe pióra. Brzuch pokrywa natomiast biały puch. Ptak dysponuje umiejętnością sprawnego wspinania się po drzewach. Zawdzięcza to głównie zakrzywionemu dziobowi oraz sztywnemu ogonowi. U pełzaczy nie stwierdza się wyraźnego dymorfizmu płciowego. Samce i samice wyglądają niemal identycznie. Młode ptaki można natomiast rozpoznać po jaśniejszym spodzie ciała. Pełzacze ogrodowe w większości przypadków wydają ostre, przenikliwe dźwięki. W zależności od podgatunku mogą one jednak różnić się między sobą.
Pełzacz ogrodowy jest bardzo podobny do pełzacza leśnego. Oba ptaki różnią się między sobą kolorem kupra oraz długością pręgi nad okiem. Ptaki te mają także różne dzioby i tylne pazury.
Występowanie i siedlisko
Naturalnym środowiskiem życia pełzacza ogrodowego są umiarkowane lasy Europy i północno-zachodniej Afryki. Zazwyczaj można je spotkać w pobliżu dobrze rozwiniętych drzew liściastych, zwłaszcza dębów. Pełzaczy próżno natomiast szukać w lasach iglastych. Ptaki te z reguły zasiedlają niskie tereny. Niektóre osobniki gniazdują jednak na terenach położonych na wyższych wysokościach.
Zachowanie i ekologia
Pełzacze ogrodowe na swoje siedliska wybierają zazwyczaj szczeliny drzew albo przestrzeń za łuskami kory. Często zajmują też opuszczone gniazda dzięciołów. Lubią także przebywać w pobliżu siedzib ludzkich. Ich gniazda można nierzadko spotkać w szczelinach w ścianach budynków albo w budkach lęgowych. Okres lęgowy przypada na miesiące od kwietnia do czerwca. Samica jednorazowo składa od 5 do 7 jaj. Następnie wysiaduje je przez około 2 tygodnie. Do zadań matek należy także ogrzewanie nagich ciał piskląt aż do momentu, gdy pokryją się piórami. Samiec natomiast pomaga partnerce w karmieniu młodych.
Pełzacze występują głównie w dużych lasach. W takich środowiskach nie muszą bowiem konkurować o pokarm z innymi osobnikami. Ptaki te mogą jednak utracić swoje naturalne siedliska na skutek fragmentacji lasów.
Żywienie
W skład diety pełzacza ogrodowego wchodzą głównie owady i pająki zbierane z powierzchni pni drzew oraz ze szczelin w korze. Podczas żerowania porusza się zawsze w kierunku od dołu do góry. Sztywne pióra ogonowe znakomicie sprawdzają się w roli podpory. Drzewa stanowią naturalne miejsce szukania pokarmu. Niekiedy żerują także na ścianach oraz na ziemi wśród igieł sosnowych. Zimą ich dieta może wzbogacić się o nasiona.
Zwyczaje pełzacza ogrodowego
Pełzacz ogrodowy to niewielki ptak leśny, który przemieszcza się po pniach drzew, wykonując drobne skoki. Wyróżniają go małe rozmiary ciała. Jego upierzenie pozwala mu łatwo wtopić się w otoczenie. Jest niezbyt strachliwy. Nie wykazuje chęci do ucieczki nawet w pobliżu człowieka. Pełzacze wykonują nieregularny i falujący lot. Zazwyczaj szybko trzepoczą skrzydłami. Ptaki zwykle prowadzą samotniczy tryb życia. W chłodniejsze dni grupują się jednak w większe stada liczące około 20 osobników. W tym czasie przebywają zazwyczaj w miejscach osłoniętych od wiatru.
Status i ochrona
Pełzacze ogrodowe żyją na rozległych terenach, których powierzchnia może liczyć nawet kilka milionów kilometrów kwadratowych. Nie ma dokładnych danych na temat trendów populacyjnych wśród ptaków. Przypuszcza się jednak, że są one wzrostowe. Dlatego też Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje pełzacza ogrodowego jako gatunek najmniejszej troski. Oznacza to, że w najbliższym czasie ptakom tym nie grozi wyginięcie.
Pełzacze występują powszechnie w swoich pierwotnych siedliskach. Stosunkowo rzadko spotyka się je jednak na Kaukazie oraz na Wyspach Kanaryjskich. Ptaki występują także w Danii. Zaczęły tam gniazdować niedługo po zakończeniu II wojny światowej.
Pełzacz ogrodowy występuje również w Polsce. Nad Wisłą jest to średnio liczny ptak lęgowy. Można go spotkać na terenie całego kraju. Relatywnie niewielkie populacje odnotowuje się tylko w rejonach górskich oraz w północno-wschodniej części Polski. Najliczniejsze są natomiast populacje zachodnie. Szacuje się, że na obszarze kraju żyje około 113 tysięcy par lęgowych.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Tołpyga biała – tołpyga
- Wilk kanadyjski
- Czy dinozaury żyły na zimnej Alasce?
- Mit płaskiej Ziemi w historii chrześcijaństwa
- Czy planeta Mars skrywa życie?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Short-toed_treecreeper [dostęp: 14.01.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Olek Marszałek. Licencja: CC BY-SA 4.0.
