Obrzeżek polski (Argas polonicus) to środkowoeuropejski gatunek kleszcza z rodziny obrzeżkowatych. Po raz pierwszy opisany został w Krakowie. W Polsce jego obecność potwierdzono jedynie w tym mieście, choć pojedyncze stanowiska odkryto również na Słowacji i w Czechach. Najlepiej poznanym miejscem występowania tego pajęczaka pozostaje strych Kościoła Mariackiego, gdzie znaleziono go w 1979 roku. Eksperci podejrzewają, że zasięg tego gatunku może obejmować również południowo-wschodnią Europę. Brakuje jednak systematycznych badań, które mogłyby potwierdzić te przypuszczenia.
Morfologia
Dymorfizm płciowy u obrzeżka polskiego jest słabo widoczny. Ciała dorosłych osobników i ich nimf mają owalny kształt, zwężający się ku przodowi. Pajęczaki te mierzą od 2,6 do 10 mm. Pokrywy idiosomy są brązowe i zbudowane głównie z oskórka. Na nasadzie pierwszej pary odnóży znajduje się otwór płciowy. U samców jest on osłonięty półkolistą płytką genitalną, a u samic ograniczony wargą przednią i tylną. Gruczoły biodrowe otwierają się pomiędzy biodrami pierwszej i drugiej pary odnóży. Wszystkie cztery pary nóg są dobrze rozwinięte i składają się z sześciu segmentów. Organ Hallera, czyli narząd zmysłowy na stopach pierwszej pary odnóży, nie posiada wieczka. Odbyt znajduje się na tylnej połowie idiosomy, wzdłuż osi ciała. Jego otwór zamykają pierścień i dwie półkoliste zastawki.
Gnatosoma zarówno dorosłych osobników, jak i nimf umiejscowiona jest na spodniej stronie idiosomy, w zagłębieniu zwanym kamerostomalnym. Właśnie z tego powodu nie jest ona widoczna z góry. Jej budowa obejmuje podstawę gnatosomy, parę czteroczłonowych głaszczek, parę chelicer oraz nieparzysty hypostom. Chelicery mają nieruchomy palec z dwoma dobrze wykształconymi zębami. Ząb wierzchołkowy jest jednak mocno zredukowany lub całkowicie zanika.
Larwy obrzeżka różnią się od dorosłych osobników budową – posiadają sześć odnóży, a ich gnatosoma znajduje się na przedzie idiosomy. Charakterystyczna płytka grzbietowa z twardego oskórka leży na środku grzbietowej strony ciała. Larwy mają od 19 do 22 par szczecinek grzbietowych brzeżnych. Przednie są dłuższe od tylnych. Ich długość waha się od 0,08 do 0,17 mm. Szczecinki głaszczków rozmieszczone są zgodnie z formułą 0:5:4:4. Wskazuje to na liczbę szczecinek na poszczególnych segmentach głaszczków.
Biologia
Obrzeżek polski to pasożyt preferujący gniazdowo-norowe środowiska. Najczęściej występuje w synantropijnych i półsynantropijnych siedliskach, takich jak strychy i wieże, które służą za miejsca gniazdowania gołębi. Głównym żywicielem tego gatunku są właśnie gołębie domowe, jednak zdarzają się przypadki ataków na ludzi. Obrzeżki polskie są aktywne głównie nocą. Rzadko można je zauważyć za dnia, w przeciwieństwie do blisko spokrewnionych z nimi obrzeżków nietoperzowych. Pajęczaki te żyją w szczelinach i załomach murów, zazwyczaj w pobliżu gniazd. W jednej kryjówce najczęściej ukrywa się po kilka osobników.
Samice składają jaja w okresie od połowy lipca do sierpnia. Cykl rozwojowy tego zwierzęcia jest wielożywicielowy. Obejmuje kolejne etapy: jajo, larwę, od dwóch do czterech stadiów nimfalnych oraz postać dorosłą. W warunkach laboratoryjnych pełny cykl rozwojowy trwa od 236 do 300 dni u samców oraz od 242 do 305 dni u samic.
Przypadki atakowania ludzi
W szczególnych okolicznościach obrzeżki polskie mogą atakować ludzi. Znane są przypadki ugryzień hejnalistów z Kościoła Mariackiego w Krakowie, którzy nadali tym pajęczakom nazwę „pluskiew drzewnych”. Po ukąszeniach u hejnalistów pojawiał się charakterystyczny zespół objawów: obrzęk, rumień, świąd, ból, a także gorączka, osłabienie i biegunka. Pod koniec lat 70. liczba takich incydentów wzrosła. Wiązano to z pracami remontowymi na szczycie wieży, które wypłoszyły gołębie – głównych żywicieli obrzeżków – zmuszając pajęczaki do szukania nowych ofiar.
Obserwacje wykazały, że obrzeżki nie występują w dolnych partiach Kościoła Mariackiego, co oznacza minimalne ryzyko, że osoby odwiedzające świątynię w ciągu dnia zostaną zaatakowane. Pomimo wielokrotnych prób eliminacji kleszczy z budynku – przy użyciu akarycydów – całkowite ich wytępienie okazało się niemożliwe.
Na początku lat 80. przeprowadzono badania dotyczące możliwości przenoszenia przez obrzeżki polskie patogenów groźnych dla człowieka, takich jak arbowirusy czy riketsje. Wyniki wskazały, że ukąszenia tych pajęczaków nie stanowią zagrożenia przenoszenia chorób zakaźnych na ludzi.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Macolor niger
- Lampart
- Sen króla Nabuchodonozora, czyli jak historia potwierdza Pismo Święte
- Czy UFO naprawdę istnieje? – cz. 1: Przegląd przypadków
- Czy UFO naprawdę istnieje? – część 2: Siły stojące za zjawiskiem
Źródło
1.https://www.ekologia.pl/zwierzeta/obrzezek-polski/ [19.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: http://phil.cdc.gov/Licencja: Domena Publiczna.
