Nurnik zwyczajny zwany także nurnikiem białoskrzydłym (Cepphus grylle), to średniej wielkości ptak morski z rodziny alk. Występuje na północnych wybrzeżach Atlantyku i we wschodniej części Ameryki Północnej. Większość populacji pozostaje na stałe w swoich rejonach, ale ptaki z Arktyki odlatują zimą na południe. Nurnik zwyczajny żyje na skalistych wybrzeżach, klifach i wyspach. Spotyka się go samotnie lub w parach. Żywi się rybami, skorupiakami i innymi zwierzętami dennymi.
Według IUCN jest gatunkiem najmniejszej troski.
Obie płcie są podobne. Latem ptak ma czarne upierzenie i dużą białą plamę na skrzydłach. Dziób jest czarny i smukły, nogi koralowoczerwone. Zimą spód ciała robi się biały, a grzbiet jasnoszary z białymi prążkami.
Rozmnażanie nurnika zwyczajnego
Nurnik białoskrzydły zaczynają sezon lęgowy od końca lutego do maja. Tworzą pary lub małe grupy. Gniazdują w szczelinach klifów lub pod głazami. Często nie budują prawdziwego gniazda — składają jaja bezpośrednio na ziemi. Zwykle w lęgu są dwa jaja. Oboje rodzice wysiadują je przez 28–32 dni. Po wykluciu pisklęta nurnika zwyczajnego mają czarny puch. Opuszczają gniazdo po 30–40 dniach i od razu są samodzielne. Do rodzinnych kolonii wracają w wieku 3–4 lat.
Taksonomia
Nurnik zwyczajny został opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku. Nadał mu nazwę Alca grylle. Typowe miejsce występowania ograniczono później do Szwecji. Dziś ptak ten należy do rodzaju Cepphus, opisanego przez Petera Pallasa w 1769 roku. Nazwa Cepphus pochodzi ze starogreckiego i oznacza jasnego ptaka wodnego. Nazwa grylle pochodzi z lokalnego dialektu Gotlandii. Słowo „guillemot” wywodzi się z francuskiego, od imienia Guillaume.
Wyróżnia się pięć podgatunków:
- Cepphus grylle mandtii – wysoka Arktyka (Grenlandia, Jan Mayen, Svalbard, północna Syberia, północna Alaska, Kanada, Labrador);
- Cepphus grylle arcticus – niższa Arktyka i północne wybrzeża strefy umiarkowanej;
- Cepphus grylle islandicus – wybrzeża Islandii;
- Cepphus grylle faeroeensis – Wyspy Owcze;
- Cepphus grylle grylle – wybrzeża Bałtyku.
Nurnik białoskrzydły – wygląd
Nurnik zwyczajny ma 30–32 cm długości i rozpiętość skrzydeł 52–58 cm. Waży 300–460 g. Samce i samice wyglądają tak samo. Letnie upierzenie jest całkowicie czarne z białą plamą na skrzydłach. Dziób i nogi są wtedy czarne i koralowoczerwone.
Jesienią ptak pierzy się. Grzbiet robi się jasnoszary z białymi prążkami, a spód biały. Nogi bledną, ale zachowują różowawy odcień. Biała plama na skrzydłach pozostaje widoczna. W sezonie lęgowym ptaki wydają wysoki gwizd. Widać wtedy też czerwone wnętrze ich dzioba.
Młode osobniki mają na skrzydłach szare lub brązowe plamki.
Występowanie i siedlisko
Nurnik białoskrzydły zamieszkuje północne wody Atlantyku i Oceanu Arktycznego. Występuje między 43° a 82°N. W Ameryce Północnej spotykany jest aż po Zatokę Maine i Nową Anglię. Dalej na zachód żyje aż po Alaskę. Na Pacyfiku zastępuje go nurnik aleucki. W Europie występuje od Wysp Brytyjskich po północne wybrzeża Azji.
Nurnik zwyczajny gniazduje także na Surtsey — nowej wyspie wulkanicznej na Islandii. Jest dość pospolity na wybrzeżach Irlandii oraz zachodniej i północnej Szkocji. W innych rejonach Wielkiej Brytanii gniazduje w kilku miejscach, m.in. w St Bees Head, na Wyspie Man i na wschodnim wybrzeżu Anglesey.
Około 40% populacji nurnika białoskrzydłego rozmnaża się w wysokiej Arktyce, 30% w niższej Arktyce, a 30% w strefie borealnej. Zimą ptaki z wysokiej Arktyki migrują na południe. W strefie umiarkowanej są osiadłe.
Nurnik białoskrzydły preferuje skaliste wybrzeża i klify. Żeruje w płytkich wodach, głównie do 50 metrów głębokości. Zimą poluje także dalej od brzegu.
Zachowanie nurnika zwyczajnego
Zachowanie nurnika białoskrzydłego opisywał Edmund Selous w książce The Bird Watcher in the Shetlands (1905). Zaobserwował, że ptaki te potrafią długo trzymać zdobycz w dziobie.
Nurniki zwyczajne nurkują na głębokość 15–20 metrów, czasem nawet na 43 metry. Pod wodą używają skrzydeł do pływania, a nóg do sterowania. Małe ryby połykają pod wodą. Większe natomiast przynoszą na powierzchnię, zanim je połkną.
W czasie karmienia młodych rodzice przynoszą tylko jedną zdobycz naraz. Dlatego polują blisko gniazd. W ich diecie są głównie denne ryby, skorupiaki i meduzy.
Zagrożenia
Nurnik białoskrzydły jest narażony na ataki norki amerykańskiej, wydr, mew, wydrzyków i zdziczałych kotów. W latach 2000 norka amerykańska zniszczyła całą kolonię tych ptaków na jednej z bałtyckich wysp.
Żerując blisko brzegu, ptaki są narażone na zanieczyszczenia. Inne zagrożenia to przyłów w rybołówstwie, utrata siedlisk i zmiany klimatyczne.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Kropiatka – kureczka nakrapiana
- Grabarz żółto-czarny
- Jaki jest największy dinozaur na świecie?
- Ile żyje patyczak, jak o nie dbać oraz co jedzą
- Stromatolity – tajemnicze „kamienie”
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Black_guillemot (dostęp: 28.04.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
