Badylarka pospolita (Micromys minutus) to niewielki gryzoń występujący w Europie i Azji. Najczęściej można ją spotkać na polach uprawnych, zwłaszcza wśród zbóż, takich jak pszenica i owies, a także w trzcinowiskach i wysokiej roślinności, np. w trawach i żywopłotach. Charakteryzuje się rudobrązowym futrem z białym brzuszkiem oraz nagim, chwytliwym ogonem, który umożliwia jej wspinanie. Jest najmniejszym gryzoniem Europy. Dorosłe osobniki ważą zaledwie 4 gramy. Jej dieta opiera się głównie na nasionach i owadach. Spożywa, jednakże również nektar i owoce. Gniazda lęgowe badylarki pospolitej to misternie splecione kule z trawy, umieszczone na łodygach roślin wysoko nad ziemią.
Taksonomia
Gatunek został po raz pierwszy opisany zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego w 1771 roku przez niemieckiego przyrodnika Petera Simona Pallasa. Nadał on mu nazwę Mus minutus. Holotyp pochodził z Uljanowska, rejonu położonego w środkowym biegu rzeki Wołga w Rosji.
Obecnie istnieją przesłanki, że populacje M. minutus występujące w południowo-wschodniej Azji i południowo-zachodniej części Chińskiej Republiki Ludowej mogą reprezentować odrębny gatunek. Potwierdzenie tej hipotezy wymaga jednak dodatkowych badań oraz analizy okazów, aby precyzyjnie określić granice występowania obu taksonów. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają M. minutus za gatunek monotypowy.
Opis
Badylarka pospolita mierzy od 55 do 75 mm. Jej ogon osiąga długość od 50 do 75 mm. Gryzoń ten waży od 4 do 11 gramów, czyli około połowy masy myszy domowej (Mus musculus). Jego oczy i uszy są stosunkowo duże, a nos mały, z krótkimi, szczeciniastymi wąsami. Futro jest grube i miękkie. Sierść jest gęstsza zimą niż latem. Górna część ciała jest brązowa, czasem z odcieniem żółtym lub czerwonym. Spód ciała przybiera barwy od białej po kremową.
Chwytliwy ogon badylarki pospolitej jest zazwyczaj dwukolorowy. Jego koniec pozbawiony jest sierści. Gryzoń ma szerokie stopy przystosowane do wspinaczki, z dużym, częściowo przeciwstawnym zewnętrznym palcem. Pozwala mu to chwytać łodygi tylnymi kończynami i ogonem. Dzięki temu może używać przednich łapek do zbierania pokarmu. Ogon pomaga mu również w utrzymywaniu równowagi podczas wspinaczki.
Siedlisko i zasięg występowania
Badylarka pospolita jest powszechna we wschodnich hrabstwach Anglii, ale spotkać ją można także w mniej sprzyjających środowiskach, takich jak lasy i zadrzewienia w zachodniej części kraju. Zamieszkuje różnorodne siedliska – od żywopłotów po nasypy kolejowe. Chętnie wybiera kłosy zbóż, z wyjątkiem kukurydzy oraz rośliny jednoliścienne, które wykorzystuje do budowy gniazd. Szczególnie upodobała sobie trzcinę pospolitą (Phragmites australis) i kosaciec syberyjski (Iris sibirica). Najlepsze warunki do gniazdowania znajduje jednak na terenach podmokłych.
W Japonii badylarki pospolite budują zimowe gniazda nisko nad ziemią. Wykorzystują do tego wysuszone trawy. To zachowanie wskazuje, że potrzebują roślinności przez cały rok – zarówno zimą, jak i w cieplejszych porach. Kluczowe znaczenie ma równowaga między trwałymi a jednorocznymi trawami, które zapewniają odpowiednie warunki do zakładania gniazd i zdobywania pożywienia. Wybór siedlisk może być związany z różnicami w strukturze krajobrazu w obszarach trawiastych i podmokłych, co wpływa na dostępność schronienia i zasobów.
Zachowanie
Okres laktacji u badylarek pospolitych jest wyjątkowo krótki i trwa zaledwie 15–16 dni. Większość życia spędzają w wysokich trawach oraz wysokiej roślinności. Spotkać je można w trzcinowiskach, sitowiach, rowach, a także polach zbóż i roślin strączkowych. Dzięki chwytliwemu ogonowi są niezwykle zwinne. Z łatwością wspinają się po trawach i łodygach. Ogon pełni funkcję dodatkowej kończyny. Dzięki temu mogą wykorzystywać przednie łapy do innych zadań, takich jak pielęgnacja sierści czy zbieranie pożywienia.
Młode badylarki pospolite już w okresie laktacji rozwijają swoje zdolności motoryczne. Tydzień po narodzinach uczą się chwytania przedmiotów łapkami, a kilka dni później zaczynają trzymać w nich pożywienie. Między 6. a 11. dniem życia opanowują czworonożną postawę, a od 10. do 12. dnia zdobywają umiejętność chwytania ogonem i prostowania się. Po zakończeniu laktacji nie są jeszcze zdolne do wspinania poziomego. Wskazuje to, że dla tego gatunku kluczowa jest przede wszystkim zdolność do wspinania się pionowego.
Drapieżniki
Badylarki pospolite są częstym celem drapieżników, zarówno dzikich, jak i udomowionych. Do ich naturalnych wrogów należą koty domowe, sowy płomykówki, puszczyki zwyczajne, uszatki oraz pójdźki. Atakują je także pustułki, które dzięki doskonałemu wzrokowi z łatwością wypatrują te niewielkie gryzonie w trawach i zaroślach. Obecność tak wielu drapieżników sprawia, że badylarki muszą być wyjątkowo ostrożne i zwinne, aby unikać zagrożenia.
Rozmnażanie
Samice badylarek pospolitych, podobnie jak innych gryzoni, wybierają samców, których już znają, zamiast obcych. Taka strategia, oparta na znajomości jako wskaźniku jakości, jest typowa dla zwierząt żyjących samotnie. Co ciekawe, brak dymorfizmu płciowego pod względem wielkości sprawia, że w tym gatunku to samice dominują nad samcami.
Sezon lęgowy badylarek pospolitych w Wielkiej Brytanii rozpoczyna się zazwyczaj w czerwcu lub lipcu. Pierwsze gniazda mogą jednak pojawiać się już w kwietniu lub na początku maja. Gryzonie te budują gniazda lęgowe nad ziemią. Zapewnia im to lepszą ochronę przed drapieżnikami. W Rosji badylarki rozmnażają się w listopadzie i grudniu. Gniazda zakładają w stogach zbóż, gryki i na kłosach innych roślin uprawnych.
Ochrona
W Japonii badylarki pospolite są narażone na liczne zagrożenia związane z działalnością człowieka. Rolnictwo, stosowanie pestycydów, niszczenie i fragmentacja siedlisk, a także osuszanie terenów podmokłych znacząco wpływają na ich populację. Szybki spadek powierzchni łąk oraz ich coraz większa fragmentacja dodatkowo ograniczają dostępność odpowiednich siedlisk dla tego gatunku.
W Wielkiej Brytanii pierwsze badanie nad badylarką pospolitą przeprowadziło Towarzystwo Ssacze (Mammal Society) w latach 70. XX wieku. Pod koniec lat 90. zrealizowano również Krajowy Sondaż Badylarki Pospolitej, który ujawnił dramatyczny spadek liczby gniazd. Przyczyną było zmniejszenie dostępnych siedlisk aż o 85%.
Od 2019 roku badylarka pospolita objęta jest ochroną na mocy Ustawy o Dzikiej Przyrodzie i Obszarach Wiejskich z 1981 roku oraz Planu Wdrożeniowego UK Post-2010 Biodiversity Framework. Ma to na celu zahamowanie dalszego spadku jej populacji i ochronę siedlisk.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Waleń japoński
- Boleń – boleń pospolity – chwat – rap – rapa
- Chińskie piktogramy przedstawiają historię z Księgi Rodzaju
- Jak życie zaczęło… żyć?
- O czym rozmawiają rośliny
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Eurasian_harvest_mouse [22.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Hecke. Licencja: CC BY-SA 3.0.
